ارمغان بحران خاموشی‌های برق برای کشور
مهدی نظیفی- تحلیل‌گر اقتصادی
وزیر نیرو سال قبل گفته بود: «در ظرفیت نصب شده کشور به ۸۵ هزار مگاوات برق رسیده‌ایم». حائری معاون وزير نيرو هم با بيان اينكه ممكن است از خرداد 1400 در برق با مشكل مواجه شويم، گفت: «اگر كاهش توليد نيروگاه هاي برق آبی را حساب كنيم حدود هفت يا هشت هزار مگاوات كمبود برق وجود دارد. هزار مگاوات در ادارات دولتی قابل مديريت مصرف است. فعاليت و استخراج رمزارزها در كشور مردم را آزار می دهد». معاون هماهنگی توزيع شركت توانير هم گفت: «ظرفيت رمز ارزها در كشورها 500 مگاوات است كه بايد نسبت به جمع آوری آنها اقدام شود». هرچند طبق اطلاع در عمل ظرفیت قابل استفاده کل نیروگاهها بیش از 60 درصد ظرفیت اسمی فوق نیست ولی طبق اطلاعات سایت وزارت نیرو درحالی که در مدت ده ماهه تیر پارسال تا اردیبهشت امسال، ۱۷۵ هزار ماینر و۲۶۶۱مرکز غیرمجاز استخراج رمزارز کشف و جمع آوری شده‌اند مصرف برق امسال در ایران ۲۰ درصد افزایش داشته است. از سوی دیگر ۲۶ کشته تصادفات ناشی از خاموشی چراغ راهنما داشته‌ایم.
هنوز برآوردی از آسیبهای فراوان خاموشی‌ها شامل: آسیب به هزاران بیمار نیازمند خدمات پزشکی با تجهیزات برقی به‌ویژه در اتاقهای عمل، احتمال از بین رفتن واکسن‌های مراکز واکسیناسیون، آسیب به کارخانه‌های تولیدی در زمان خاموشی همچنین خسارات در موارد مشابه که عدم مدیریت تامین برق کشور ایجاد نموده، اطلاعی در دست نیست. بخش زیادی از مشکلات مربوط به راهبردهای اشتباه در مدیریت انرژی کشور حتی در بخش انرژی هسته‌ای و یارانه‌های فله‌ای غیرهدفمند و.... است که برای کشوری نشسته روی دریایی از انرژی به‌وجود آورده، به‌طوری که اکنون برای تولید برق روزمره مورد نیاز کشور ناتوان شده است. به بیانی دیگر راهبردهای اشتباه باعث شده مزیتهای اقتصادی کشور به مصیبت تبدیل گردد. غالبا در هر موردی که مشکلات کشور مطرح شده در نهایت مقصر اصلی مردم شناخته شده‌اند چون مثلا رعایت الگوی مصرف برق را نمی‌کنند.... ولی ما گمان می‌کنیم مسئولان وظیفه دارند که مشکلات مردم را حل کنند. در حالی‌که غالبا برعکس آن اتفاق می افتد. یعنی ظاهرا در ایران وظیفه مردم است که مشکلات مقامات را حل کنند. بیگی نژاد، نماینده ملایر در مجلس با اشاره به خاموشی های اخیردر کشور گفت:«تا سال ۱۴۱۵ باید به میزان صد هزار مگاوات تولید برق برسیم در غیر این صورت با مشکل مواجه می شویم. سالانه مصرف برق در کشور افزایش پیدا می کند، اما تولید آن کمتر می شود ولی وزارت برق اعلام کرده اعتبار لازم برای افزایش میزان تولید برق را ندارد. باید سران قوا و شورای عالی امنیت ملی به این مسئله ورود کنند. مشترکان پرمصرف ۲۰ برابر کم مصرف ها برق مصرف می‌کنند». به‌نظر می‌رسد نماینده فوق اطلاع دقیقی از ظرفیت تولید برق کشور نداشته یا منظورش نه ظرفیت اسمی بلکه ظرفیت عملی برق کشور بوده ولی بازهم رشد 15 هزار مگاوات تولید برق در 15 سال، رشد قابل توجهی نیست و حتی در شرایط رکود عمیق اقتصادی هم جوابگوی برق مصرفی کشور نخواهد بود.
براساس اعلام انجمن انرژی‌های تجدیدپذیر برق، ایران پس از ونزوئلا دارای ارزان‌ترین برق جهان است و حالا با سقوط ارزش ریال، نرخ برق ایران نازل‌تر هم شده است. همین موضوع نام ایران و ونزوئلا را به عنوان دو بهشت استخراج رمزارز مطرح کرده است. حریری، رییس اتاق بازرگانی ایران و چین گفت: ۴ کشور خارجی در ایران مزرعه رمزارز دارند، نه فقط چینی‌ها که لهستانی‌ها، هندی‌ها و ترکیه‌ای‌ها هم در ایران مزارع رمزارز احداث کرده‌اند که همه با مجوزهای وزارت صمت و وزارت نیرو فعالیت می‌کنند و البته نرخ برق آنها با بهای برق صادراتی محاسبه می‌شود.
معلوم نیست چرا فعالیت شرکتهای بیگانه تولیدکننده بیت کوین مستقر در ایران را چند روز تعطیل نمی‌کنند تا اندکی برق برای امتحاناتِ اینترنتیِ بچه‌مدرسه‌ای‌های ایران و تامین برق کولرهای محل کار پدرانشان در گرمای تابستان باقی بماند. جداول خاموشی منتشر شده هم هیچگونه تطبیقی با آنچه در عمل اتفاق می‌افتد ندارد. سپس اتفاق بسیار عجیبی در ورزش ایران رخ داد. قطع برق فدراسیون شطرنج باعث شد شطرنج بازان ایرانی در مسابقات قهرمانی آسیا که بصورت آنلاین برگزار می‌شد شکست بخورند.
پس از خاموشی‌های اخیر به قصد فضاسازی برای فراموش شدن اقدامات سودجویانه تولیدکنندگان ارزهای دیجیتال موجی از اتهام‌زنی‌ها به دولت روحانی در مورد مذاکرات وین به‌راه افتاد، از سوی دیگر مصرف بی‌رویه برق توسط مردم را به‌عنوان عامل قطعی برق مطرح کردند. همه این نشانه‌ها حکایت از این است که خاموشی‌ها و سایر بحران‌های خلق‌الساعه موجود در کشور مانند کمبود کالاهای با موجودی انبار بالا در کشور، گرانی نان و..... هم ظاهرا بیشتر آماده‌سازی سیاسی برای بالا آوردن کاندیدای خاص باشد تا مشکلات عادی کشور. هرچند وزیر نیرو از شهروندان عذرخواهی کرد ولی قطعی مکرر برق در زمستان 99 پارسال می‌تواند دلیلی براین مدعا باشد که خاموشی‌ها لزوما ربطی به گرمای هوا ندارد. شاید هم تولید کشور و زندگی مردم ایران قربانی تولید رمزارزها و برخوردهای سیاسی شده است. درحالی‌که کمر مردم زیر باز مالیات تورمی بیش از حد تحمل خم شده، میلیاردها دلار برای انواع نیروگاهها هزینه شده ولی هنوز برای تامین برق در زمستان و تابستان مشکل داریم.
طبق گزارش تحقیقی اخیر الیپ‌تیک، موسسه فعال در حوزه فناوری بلاکچین، در حال حاضر حدود ۴.۵ درصد از کل استخراج بیت‌کوین جهان در ایران انجام می‌شود. حجم گردش مالی این صنعت در ایران سالانه حدود یک میلیارد دلار است. میزان برق سالانه مورد استفاده برای استخراج رمز ارزها هم معادل سوختن ۱۰ میلیون بشکه نفت برابر با ۴ درصد صادرات نفت ایران در سال ۲۰۲۰ است. هرچند بهانه تولید رمز ارز استفاده از آن برای واردات کالاهای تحریم شده، شکستن تحریمها و کاستن تأثیر تحریم‌هاست ولی آیا ارزش اینکار با آسیبهای وارده به بخشهای مختلف تولیدی و صنعتی همچنین بخش سلامت کشور قابل قیاس است؟ بدیهی‌است که اصلا قابل مقایسه نیست.
در همین حال شنیده‌ها حاکی از این‌است که اقدامات زیرساختی سالهای اخیر امارات در نهادینه‌کردن فناوری هوش مصنوعی این کشور را گام به گام در مسیر دست یابی به قدرت برتر منطقه در حوزه هوش مصنوعی قرار داده است. اجرای شهر هوشمند با تاسیس اولین دانشگاه هوش مصنوعی جهان، تاسیس وزارت هوش مصنوعی، برگزاری نمایشگاه بین‌المللی فناوری جیتکس، اقدامات برای ایجاد دبی شهری بدون کاغذ، اجرای چاپ ساختمان‌های سه بعدی دبی، ایجاد حمل و نقل خودکار دبی، تصویب سیاست ملی راهبردی هوش مصنوعی، تصویب خط مشی استفاده از هوش مصنوعی در مراقبت‌های بهداشتی توسط دولت امارات نشان می‌دهد که آنها در به‌کارگیری هوش مصنوعی در بخشهای مختلف مصمم هستند و در نظر دارند دبی را به اولین شهر دنیا تبدیل کنند که تمامی تراکنش‌های مالی را با تکنولوژی بلاکچین انجام می‌دهد. سرمایه‌گذاری آنها در توسعه هوش مصنوعی به 2.5 میلیارد دلار در دهه گذشته رسیده و امارات را به بزرگترین سرمایه‌گذار منطقه در هوش مصنوعی تبدیل کرده است.
بررسی دقیق‌تر موارد بالا نشان می‌دهد که مسئولان کشور چقدر از برنامه‌های واقعی پیشرفت، رشد و توسعه راهبردی برای کشور غافل هستند و انحراف اساسی برنامه‌ریزی‌های آنها از مسائل مبرم امروز جهان چقدر فاصله دارد. هرچند مصوباتی تحت عنوان قانون برنامه توسعه تا ششمین برنامه اجرایی شده ولی در عمل اجرای برنامه‌های حداقلی تصویب شده هم با مصوبات قانونی فاصله زیادی دارد و هرسال عقب‌ماندگی‌های بیشتری در حوزه‌های اقتصادی و تکنولوژیکی در کشور مشاهده می‌شود که آثار آن در بحران‌های اقتصادی و اجتماعی و در نهایت تنگ‌تر شدن هرچه بیشتر تنگناهای معیشتی زندگی روزمره مردم پیداست که امسال بدون تاثیرپذیری از نتیجه انتخاباتی که ذینفعان نهایی آن طالب هیچگونه اصلاحات ساختاری نیستند، در قالب افزایش نقدینگی روزانه بیش از ۲۰۰۰ میلیارد تومانی، تورم بالای ۵۰ درصدی و تورم خوراکیها بالای ۶۰ درصدی خود را آشکار خواهد ساخت.
از شعر مولانا یاد می‌کنیم:
ناگهان گردی بخیزد زان سوی محو فنا / که تو را وهمی نبوده زان طریق ماورا
شعله‌های نور بینی از میان گردها / محو گردد نور تو از پرتو آن شعله‌ها
