«دریائی» چشم انتظار یک جرعه آب

صدای تشنگي «بختگان» را بشنویم

فریده خدادادی-از اواسط پاییز پرندگان مهاجر به دریاچه بختگان می‌آمدند و کل زمستان را در این دریاچه می‌گذراندند و با آمدن بهار برای کوچ آماده می‌شدند اما ديرزماني است که ازنغمه‌های سرشار از هیاهوی آن‌ها و حتی سروصدای فلامینگوهایی با گردن‌های بلند و افراشته دراین دریاچه خبری نیست و تا فرسنگ‌ها، تنها شوره‌زار دیده می شود و بیابانی برهوت.

تخریب محیط ‌زیست با چاشنی «توهم توسعه» ادامه دارد

به گزارش جهان اقتصاد؛ دریاچه بختگان روزگاری یکی از بزرگ‌ترین دریاچه‌های کشور بود و مدت طولانی است که زمینش ازغصه بی‌آبی خشک شده است و از درد فرونشست فریاد می‌زند؛ حتی حقابه‌های ناچیز هم مرهمی موقتی است و برای علاج دردش کارساز نیست. متاسفانه در سال‌های اخیراقدامات نابخردانه همچون احداث سد، برداشت بی‌رویه از سطح آب‌های زیرزمینی، حفر چاه‌های غیرمجاز و... موجب خشک شدن این دریاچه شده‌است. چشم این دریاچه به اقدام فوری مسئولین خشک شد. کاش با اندکی هماهنگی و مطالعات دقیق می‌شد این شوره‌زار را برای همیشه احیا و سیراب کرد.

در این زمینه با محمدرضا محبوب فر، کارشناس محیط زیست و توسعه پایدار به گفت وگو پرداخته‌ایم که در ادامه می‌خوانید.

این کارشناس محیط‌زیست و توسعه پایدار گفت: «دریاچه بختگان» در بختگان استان فارس واقع است و از دریاچه‌های مهم کشور محسوب می‌شود که نقش مهمی در تلطیف هوای استان فارس و بسیاری از استان‌های محلی دارد.

محبوب فرافزود: این دریاچه زیستگاه زمستانی پرندگان سردسیری است که بارها از کشور روسیه و دشت‌های سیبری به ایران مهاجرت کردند.

وی عنوان کرد: بارها درباره خشک شدن دریاچه بختگان در اثر احداث سد سیوند روی دریاچه رود کر و رودخانه کوچک سیوند هشدارهای لازم داده شده‌بود.

عضو انجمن آمایش سرزمین ایران بیان کرد: سد سیوند در مسیر راه شیراز به اصفهان قرار گرفته است و آرامگاه کوروش و داریوش را در پاسارگاد نیز تحت تاثیر قرارداده‌است به طوری که بدنه‌ی این آرامگاه‌ها به علت رطوبت در حال ریزش و از بین رفتن است.

وی افزود: علاوه بر سد سیوند، سد دیگری روی رودخانه کر تحت عنوان سد درودزن احداث شده است که آب ورودی به دریاچه بختگان را کاهش داده‎است که خود عامل مهمی در خشک شدن این دریاچه به‌شمار می‌رود.

** رنج خشک شدن دریاجه بختگان برای زمین‌های کشاورزی

محبوب فر با بیان اینکه خشک شدن دریاچه بختگان ظرفیت محیط زیستی منطقه را تحت تاثیر قرار داده است، گفت: درحال حاضر بسیاری ازمحصولات کشاورزی از جمله محصولات باغی مانند انجیر و بادام در مناطقی مانند نی ریز و استهبان با مشکلاتی مواجه است و همچنین در مورد برنج کاری در سیوند و بختگان هشدار داده شده‌است به طوری که به علت کمبود آب امکان کاشت برنج وجود ندارد.

به گفته وی، به علت خشک شدن دریاچه بختگان بسیاری از زمین‎های این دریاچه و زمین‌های مجاور آن به شوره‌زار تبدیل شدند که با وزش هر نسیم نمک‌های ته‌نشین شده در زمین‌های کف دریاچه روی زمین‌های کشاورزی اطراف کشیده شده و این زمین‌ها را از حیث کشت با مشکلات بسیاری مواجه ساخته است.

** ایجاد فرونشست دریاچه بختگان و تخریب حیات وحش منطقه

این کارشناس محیط زیست و توسعه ‌پایدار با اشاره به فرونشست زمین همزمان با خشک شدن دریاچه بختگان گفت: فرونشست زمین بیش از یک متر درمنطقه در حال شناسایی است و این میزان بالاتر ازحد مجاز و تعریف‌ شده برای منطقه است.

محبوب فر تخریب حیات‌وحش منطقه در اثر خشک‌شدن دریاچه بختگان را یک مشکل بزرگ قلمداد کرد و افزود: در پی خشک‌شدن این دریاچه پرندگان مهاجر نیز از آن عبور نمی‌کنند واکوسیستم منطقه به کلی به‌هم خورده است و کاملا هم به بیابان و کویرتبدیل شده است حتی آب‌های منطقه را نیز به سمت شوری و تلخی کشانده است و همین مساله موجب تلف شدن هزارگونه فلامینگو در میان نمک‌زارهای دریاچه بختگان در سال جاری شده ‌است.

به گفته‌ی عضو انجمن مخاطرات محیطی و توسعه پایدار ایران، به منظور احیای دریاچه بختگان یک کمپینی تحت عنوان «ما صدای بختگان هستیم» توسط فعالین محیط زیستی ایجاد شده‌است و صدها هزار نفر از خود استان فارس و سراسر کشور به این کمپین پیوستند و خواهان احیای این دریاچه هستند.

** تخصیص 25 میلیون مترمکعب حقابه پاسخگوی احیای دریاچه نیست

محبوب فر اظهار کرد: براساس اعلام سازمان حفاظت از محیط زیست، در استان فارس شدت خشکسالی‌ها به حدی است که 250 میلیون متر مکعب حقابه دریاچه بختگان از بین رفته است و احیای آن منوط به تامین این حداقل 250 میلیون متر مکعب حقابه است. با توجه به پیگیری فعالین زیست محیط در پی راه‌اندازی این کمپین تاکنون 25 میلیون مترمکعب به بختگان تخصیص یافته است اما پاسخگوی این دریاچه نیست و نتوانسته به احیای آن کمک کند. حتی این میزان اندک حقابه در مسیرعبور از روستاها مورد استفاده کشاورزان قرارگرفته است.

وی عنوان کرد: در اثر بارش‌های روزهای اخیر مقداری آب باران به کف دریاچه نفوذ و حالت گِل‌مانند پیدا کرده است.

این کارشناس محیط‌زیست و توسعه پایدار گفت: در حال حاضر وضعیت منابع آبی در استان فارس به حدی بحرانی است که عشایرمجبور به ترک محل کوچ خود زودتر از موعد مقرر شدند.

به گفته‎ی محبوب فر، علاوه بر دریاچه بختگان، دریاچه پریشان نیزبا چنین شرایطی مواجه شده است.

وی با اشاره به وضعیت ناگوار بسیاری از مناطق کشور در اثر بروز خشکسالی عنوان کرد: آبرسانی به بسیاری از روستاهای مناطق شمالی کشور از جمله گلستان، مازندران، گیلان و اردبیل توسط تانکر انجام می‌شود این درحالی است که هزینه تامین آب درروستاهای شمال کشور بسیار کمرشکن است و وضعیت نگران کننده‌ای را به وجود آورده است.

محبوب فر گفت: استان چهارمحال وبختیاری که به عنوان بام ایران شناخته می‌شود و همه ساله ذخیره برفی در این استان وجود داشته است اما امروز وضعیت به حدی بحرانی است که به دلیل کاهش ذخیره برفی روستاهایی در این استان با مشکل کبود آب مواجه هستند که با استفاده از تانکرآبرسانی به آن‌ها صورت می‌پذیرد.

وی یادآورشد: وضعیت چشمه‌ها، قنات‌ها و رودخانه‌ها در استان چهارمحال و بختیاری با بحران مواجه است به طوری که اکنون بیش از 40 درصد از منابع آب زیرزمینی و فصلی در این استان که در جوار رشته کوه‌های زاگرس قرار دارد، از بین رفته است.

** آتش‌سوزی‌های زودهنگام در اثر خشکی مراتع و افزایش دمای زمین

وی با اشاره به وقوع آتش‌سوزی‌های زودهنگام در جنگل‎های جنوب غرب و شمال کشور افزود: وقوع این آتش سوزی‌ها در این موقع از سال غیرطبیعی است البته در بروز آتش‌سوزی‌ها دلایل عمدی و انسانی مطرح بوده‌است اما درباره آتش‌سوزی‌های اخیربه ویژه در دوماهه ابتدای سال جاری و زمستان سال گذشته باید گفت به طورطبیعی رخ داده است که ناشی از خشکی مراتع، جنگل‌ها و افزایش درجه حرارت در نتیجه تغییر اقلیم داخل کشور است.

** موازی‌کاری سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت نیرو

محبوب‌فر بیان کرد: اتفاقاتی که در محیط‌زیست و منابع آبی کشور در حال وقوع است، متاسفانه زیر سایه سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت نیرو بوده است. این دو نهاد به جای هماهنگی و هم‌افزایی با یکدیگر به موازی‌کاری در ارتباط با وضعیت محیط زیست و منابع آبی پرداختند و اولویت فعالیت آن‌ها مسایل اقتصادی است تا مسایل محیط زیستی.

عضو انجمن مخاطرات محیطی و توسعه پایدار ایران افزود: وزارت نیرو با انتقال آب، سدسازی‌ها، ساخت و سازها در ارتباط با منابع آب و سو مدیریت صورت گرفته در این بخش توهم توسعه داشته است و از طرفی نیز سازمان حفاظت از محیط زیست کشور به دلیل این که دولتی است و عضوی از مجموعه دولت محسوب می‌شود، در مقابل هجمه‌ی وزارت نیرو سکوت کرده و در بسیاری از موارد نیز چشم پوشی کرده و حتی در بعضی موارد نیز به حمایت از وزارت نیرو پرداخته است. در مورد سدسازی‌ها و حتی ساخت سد شفارود در شمال کشور مدیر کل وقت محیط زیست و منابع طبیعی در برابر تخریب بخشی از جنگل‌های هیرکانی مقاومت کردند اما به دستور جهانگیری، معاون اجرایی رییس جمهور این دو مدیرکل برکنار شدند و سازمان محیط زیست کشوری نیز حمایتی نکرد و سرانجام بخشی ازاین جنگل‌ها به نفع بهره‌برداری از سد شفارود تخریب شد.

** گشایش سیاسی در دولت آینده

محبوب فرعنوان کرد: تنها راه‌حل رفع مشکلات حوزه منابع آبی و محیط‌زیستی گشایش سیاسی در دولت است به نحوی که اولویت نخست دولت جدید باید امنیت غذایی و انسانی باشد زیرا این دو عامل به دلیل بحران‌های زیست‌محیطی و کمبود آب در ایران کشور به خطر افتاده است و باید اولویت بعدی دولت در این حوزه انجام اقداماتی در راستای نجات محیط زیست ومنابع آب کشور باشد. حال اگر این دولت همانند دولت‌های پیشین پروژه‌های تخریب محیط زیست را تحت عنوان «توهم توسعه» ادامه دهد، وضعیت بدتر خواهد شد.

وی گفت: علاوه بر گشایش‌های سیاسی درحوزه منابع آبی توسط دولت آینده باید دو سازمان حفاظت از محیط زیست و وزارت نیرو شیوه‌‌های مدیریتی و نگاه خود نسبت به حوزه محیط زیست و حفظ منابع آبی را تغییر دهند و این تغییر زمانی صورت می‌گیرد که نیروهایی که این دو سازمان به نفع منافع اقتصادی مافیای آب و برخی جریان‎های سیاسی مصادره کردند، پوست‌اندازی کنند یعنی اگر این مهم صورت نگیرد و نیروهای مستقل، مردمی و غیردولتی جایگزین نیروهای قبلی نشوند و پست‌های مدیریتی و مشاغل حساس و مهم از دست این افراد خارج نشود، وضعیت حتی در دولت آینده بدترخواهد شد.