«فرونشست» مرگ تدریجی زمین را رقم می زند
زنگ خطر از دست رفتن سفره‌های آب زیرزمینی نواخته شد
فریده خدادادی-با گسترش شهرنشینی و افزایش قابلتوجه جمعیت شهرها بهره‌برداری از منابع آب طبیعی در راستای رفع نیازهای انسان شدت یافته است به طوری که انجام اقداماتی مانند حفر چاههای متعدد و برداشتهای بیرویه، خشک شدن دشتهای کشور را به دنبال داشته است.
به گزارش جهان اقتصاد؛ برداشتهای بیرویه آب کاهش سطح آب سفره‌های آب زیرزمینی و در نتیجه پدیده فرونشست زمین را به دنبال دارد پدیده غالبی که متاسفانه امروزه دشتهای کشور با آن با درگیر است. فرونشست زمین به تدریج و در گذر زمان اتفاق میافتد اما تداوم این پدیده با آسیبهای غیرقابل جبران و زمینه ساز بحرانهای دیگرخواهد بود. برای جلوگیری از این پدیده باید راهکارهای مناسب توسط متولیان این حوزه ارایه شود چراکه با تداوم فرونشست زمین، مرگ زمین را نوید می دهد.
خبرنگار جهان اقتصاد در این زمینه با محمدرضا محبوب فر، کارشناس محیط زیست و توسعه پایدار به گفت وگو پرداخته است که در ادامه میخوانید.
این کارشناس محیط زیست و توسعه با اشاره به فرونشست زمین بیان کرد: حرکت لایه‌های زمین به سمت عمودی تحت عنوان نشست زمین نامبرده میشود و از نظر لغوی نیز به آن فرونشست زمین میگویند.
محبوب فر با اشاره به فرونشست حاصل از تنش آبی و کمبود بارش‌ها در دشتهای استان اصفهان، یزد و کرمان گفت: این فرونشست زمین در سراسر کشور یعنی ازشهرهای شمالی گرفته تا جنوبی و حتی تا مرکز ایران مشاهده میشود.
وی عنوان کرد: متاسفانه میزان فرونشست زمین کشورایران رتبهی اول دنیا را به خود اختصاص داده است و در دشتی مانند اصفهان وبه ویژه در شرق آن به سمت ورزنه و نایین نزدیک به 2 متر فرونشست زمین (در نقاطی که سطح آب زیرزمینی کاهش یافته است و نقاطی که کمبود آب و بحران خشکسالی وجود دارد) بیشتر مشاهده میشود.
** خطر فرونشست در تهران بزرگ
این کارشناس محیط زیست و توسعه پایدارافزود: در دشت تهران نیز فرونشست زمین در نواحی مانند ورامین، پرند، اسلامشهر و خود تهران بزرگ مشاهده میشود به طوری که در تهران نیز یک متر نشست زمین مشاهده شدهاست.
وی تصریح کرد: در یک منطقهی جغرافیایی هنگام مواجهه با بحران آب، سطح آبهای زیرزمینی کاهش پیدا میکند و حتی به سمت خشک شدن پیش می رود در این شرایط پدیده فرونشست زمین به دلیل خالی شدن لایه‌های سفره‌های آب زیرزمینی رخ می‌دهد.
عضو انجمن آمایش سرزمین ایران افزود: سال گذشته170 شهر ایران با تنش آبی مواجه بودند در حالی که در سال جاری تعداد شهرهای دارای تنش آبی افزایش پیدا کرد به طوری که بیش از250 شهر ایران با تنش آبی شدید مواجه شدند.
** افت سفره‌های آب زیرزمینی از طریق انتقال آب وسدسازی‌ها
محبوب فرافزود: عواملی از قبیل انتقال آب وسدسازی‌ها افت سطح سفره‌های آب زیرزمینی را به دنبال دارد.
وی افزود: انتقال آب از مناطق برخوردار از آب زیاد به خشکی مناطق در بالادست و پایین‌دست منجر می شود. خود سدسازیها نیز عامل و مولد زلزله، بی آبی و کم‌آبی هستند.
این کارشناس محیط زیست و توسعه پایدار تصریح کرد: درحال حاضر به دنبال احداث سدهای کشور، 40 درصد تبخیر آب را در دریاچه‌های پشت سد افزایش داده است.
به گفته وی، هنگامی که آب در طبیعت جاری است، تبخیر اندکی صورت میگیرد اما زمانی که آب در پشت سد ذخیره میشود و آب حالت یک دریاچه و راکد بودن پیدا میکند، تبخیر افزایش مییابد.
عضو انجمن مخاطرات محیطی و توسعه پایدار ایران تاکید کرد: انتقال آب از مناطق با بارش زیاد به شهرهای کویری مانند سمنان، یزد، کرمان و... به‌جای تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی به خشکسالی و تغییر اقلیم در منطقه میانجامد.
وی اظهار کرد: اگر درنقاط جغرافیایی منابع آبی غنی باشد، برداشت بی رویه از سفره آبهای زیرزمینی صورت میگیرد و حتی ذخایر استراتژیک مورد استفاده و بهره‌برداری قرار میگیرد و خود این مساله به تهی شدن لایه های زیرزمین منجر میشود و فرونشست زمین را به دنبال دارد.
عضو انجمن آمایش سرزمین ایران با بیان این که دو نقطهی مهم کشور از منظر استراتژیک، اقتصادی، اجتماعی یعنی اصفهان و چهارمحال و بختیاری با تنش آبی مواجه شدند، افزود: استان اصفهان به عنوان نمایندهای از مرکز کشور و چهارمحال و بختیاری به عنوان نماینده از شهرها و استانهایی است که به نزولات جوی دسترسی داشتند.
محبوب فر افزود: درحال حاضر سطح سفره‌های آب زیرزمینی در استان اصفهان به شدت کاهش یافته است به طوری که آبی در تابستان و هفتههای آینده وجود ندارد و مشابه این وضعیت در استان کرمان و سایر شهرهای مرکزی ایران مشاهده میشود و استان چهارمحال و بختیاری به عنوان نماینده استانهای پربارش کشور با مشکلات آب مواجه شدند.
به گفته وی، چشمهها، قناتها و بسیاری از چاههای آن در استان چهارمحال و بختیاری خشک شدند یا با کمبود آب مواجه هستند.
** خطر وقوع جنگ آب در کشور
عضو انجمن آمایش سرزمین ایران اظهار کرد: تقابل شکل گرفته دو استان اصفهان و چهارمحال و بختیاری و حرکت کشاورزان اصفهانی به‌سمت شهرکرد از وقوع جنگ آب در کشور خبر می‌دهد و باید گفت وضعیت منابع آب زیرزمینی کشور به ویژه در فصل جاری آبی خطرناک و فاجعهآمیز است.
محبوب فر عنوان کرد: برای حفظ سفره‌های آب زیرزمینی موجود در کشور به وزارت نیرو و وزارت صنعت، معدن و تجارت به هیچ عنوان امیدی نیست.
به گفته کارشناس محیط زیست و توسعه پایدار، باید بخش مدیریت منابع آبی کشور را از وزارت نیرو ستاند و بخش مدیریت منابع آب کشور به متولیان محیط زیست کشور محول شود. بنابراین تشکیل هرچه سریع وزراتخانهی آب و محیط زیست و منابع طبیعی لازم است. از طرفی بخش آب ازحوزه وزارت نیرو خارج شود و دراختیار سازمان محیط زیست قرار گیرد تا از این طریق حفاظت از منابع آبی کشور را شاهد باشیم و از سوی دیگر این وزارتخانه باید فردی را به عنوان وزیر انتخاب کند که نماینده تشکلهای محیط زیستی باشد که در راستای حفاظت از منابع آب و محیط زیستی کشور به طور مستمر فعالیت دارند. خوشبخانه این مهم توسط مجلس درحال انجام است و به‌زودی مدیریت منابع آبی کشور از دست وزارت نیرو و مافیایی که در این وزارتخانه رخنه کردند، خارج شده و وزارت خانه محیط زیست و آب تشکیل می شود و مدیریت منابع آب در اختیار این سازمان قرار میگیرد.
