تاب آوری پایین اقتصاد علت کاهش تاب آوری مردم

مهدی نظیفی-تحلیلگر اقتصادی - رییس جمهور اظهار داشتند:«تاب آوری مردم ایران بسیار بالاست». آنچه در این جمله پنهان شده این است که تعریف ایشان از تاب آوری مردم ایران با تعریف علمی تاب آوری تفاوت دارد چون سیر وقایع نشان دهنده عکس تعبیر ایشان از تاب آوری است و تاب آوری مردم ایران را بسیار پایین نشان می دهد. حتی روی آوردن هراسان انبوه میلیونی مردم به بازار بورس به امید حفظ ارزش سرمایه، با علم به: ریسک بالا، عدم شناخت مکانیزمهای بازار، اطلاع از سوء سابقه قبلی بازار بورس، می تواند مشابه اقدام فردی مستاصل در شرایط احساس ناامنی شدید محسوب شده و تعمیق گسست اجتماعی و کاهش تاب آوری مردم تلقی شود. مسئله اینست که نتیجه دهه ها تاب آوری بالای مردم ایران، منجر به شکوفایی اقتصاد کشور و رفاه مردم نشده است که بتوان از این تاب آوری بالا برای پیشبرد سایر اهداف عالی کشور استفاده کرد.

ایجاد و تقویت تاب‌آوری در جامعه، یک فعالیت مداوم راهبردی جهت تقویت بنیادهای اساسی متعادل کننده جامعه همراه با پیش‌بینی و جلوگیری از اختلالاتیست که این تعادل را بهم می زند و نیاز به مقاوم‌سازی اصولی در تمام جنبه ها و در تمام سطوح: ملی، سازمانی و نیز بنگاه‌های اقتصادی دارد. این اختلالات در حال حاضر خود را عمدتا بصورت اختلالات کسب‌وکارها و عدم تعادل در بازارها به روز داده است. موثر بودن این راهبردها زمانی است که قبل از وقوع تغییرات ایجاد کننده اختلال در نظم سیستم، به ایجاد ظرفیت ها و تمهیدات لازم منجر شود.

دولتی ها به جای اینکه برای فهم درست و علمی از تاب آوری تلاش کنند، استفاده صحیح از تاب آوری مردم در کنار منابع انسانی کارا و منابع سرشار معدنی و کشاورزی کشور را برای تقویت بنیادهای زندگی اقشار مختلف مردم و افزایش تاب آوری اقتصادی کشور را بیاموزند، کشور را در برابر شوک‌های ناشی از بلایای طبیعی مانند زلزله....، تنشهای بیولوژیکی مانند شیوع ویروس کرونا، آثار ناشی از بحران برخوردهای نظامی در منطقه، آثار ناشی از بحران تحریمهای ظالمانه، آثار ناشی از بحران بایکوت کشور توسط کشورهای همسایه.....بیمه کنند، متاسفانه تاب آوری بالای مردم را به ابتذال کشانده و از سرمایه اجتماعی برای پوشش ضعفهای مفرط مدیریتی و برای جبران آثار مخرب فساد مافیای دولتی استفاده کردند تا جایی که تاب آوری بالای مردم را به گسست اجتماعی تبدیل کردند.

اکنون در آخرین گزارش شاخص تاب آوری جهانی در سال 2019، اقتصاد ایران با رتبه 120 جزو یکی از کشورهای با میزان تاب آوری بشدت پایین و نامطلوب قرار گرفته است. این درحالی ست که کشورهای عربی همسایه از جمله قطر، امارات متحده عربی و عمان به ترتیب رتبه های 26، 33 و 51 را کسب کرده اند. بدترین رتبه ایران مربوط به محرک حکمرانی شرکتها با رتبه 125، بدترین امتیازهای ایران مربوط به قرارگرفتن در معرض مخاطرات طبیعی (0)، بهره وری (14.8)، حکمرانی شرکت ها (22.5)، بهترین امتیازها مربوط به نرخ شهرنشینی (69.3)، شدت انرژی (57) و کیفیت زیرساخت ها (54.8) بوده است.

اقدامات اجرایی راهبردی لازم برای افزایش تاب‌آوری اقتصاد ایران شامل موارد: توسعه زیربنایی صنایع به ویژه صنایع سنگین، افزایش یارانه تولید بروش تسهیلات ارزان بانکی برای تقویت بخشهای نوپا و آسیب دیده تولیدی، تولید انبوه آب بندهای روستایی مدرن برای بازگشت مردم به روستاها و تقویت تولیدات کشاورزی، حمایت و تخصیص بودجه برای خریدهای تضمینی تولیدات کشاورزی، ایجاد تعاونی های گسترده روستایی برای رونق دادن به مشاغل روستایی، رفع تبعیض از روستاها و افزایش حمایت از سایر فعالیت‌های اقتصادی روستائی به ویژه با توسعه صنایع تبدیلی، برنامه‌ریزی جهت متوازن کردن واردات با صادرات، کاهش وابستگی به خارج در کالاهای اساسی به ویژه کشاورزی، حمایت و رونق دادن شرکتهای دانش‌بنیان و افزایش نقش آنها در تولید کالا و خدمات بر مبنای دانش روز، تقویت تحقیقات دانشگاهی برای دست‌یابی به علوم راهبردی و برتری ساز صنعتی، حمایت موثر از نخبگان دانشگاهی و استقرار آنها در صنایع کشور، تسهیل در تأسیس و ثبت شرکت‌های فناورمحور، تشویق بخشهای اقتصادی دارای بازده و ارزش افزوده بالا به ویژه بخشهای کم هزینه بر صنایع دستی و گردشگری، افزایش بهره وری پایین اقتصاد کشور، تجارت محور نمودن دیپلماسی خارجی، ایجاد و استمرار ثبات و امنیت اقتصادی، کاهش ریسک در حوزه های سرمایه‌گذاری برای سرمایه گذاران داخلی و خارجی، گسترش حمل و نقل ریلی برای بالا بردن بهره وری حمل و نقل داخلی، ایجاد تسهیلات برای سرمایه‌گذاران خارجی، تقویت آمادگی های ملی در برابر سوانح طبیعی و غیرطبیعی آسیب رسان، نابود کردن مافیای فساد دولتی و جلوگیری از رانت‌خواریهای وسیع اقتصادی، انضباط مالی در برنامه‌های کلان اقتصادی، استقلال بانک مرکزی سپس تقویت ارزشها و فرهنگ ملی بویژه اعتماد به مصرف کالاهای تولید داخل و صرفه جویی درمصرف ، اصلاح سبک زندگی و ممانعت از تجمل‌گرایی مدیران رده بالای اجرایی، جلوگیری از اسراف انرژی، فعال‌سازی مشاغل خانگی و درآمدزا، افزایش اعتماد ملی به تخصیص مالیات جهت افزایش سطح زندگی مردم با هدف تصحیح عملکرد مالیاتی آنها... است و می‌تواند تاب‌آوری سیستم اقتصادی را تقویت نماید.

این موارد گاها بصورت شعار در کلام دولتی ها دیده می شود ولی درعمل بسرعت فراموش می گردد. همه مسئولان اذعان دارند با افزایش روزانه قیمت ها، شرایط سخت زندگی اکثریت مردم به ویژه اقشار فرودست جامعه و صاحبان درآمد ثابت، مناسب نیست و آنها در مضیقه معاش روزانه خود هستند ولی همزمان تصمیم به افزایش قیمت کالاها و خدمات به خصوص بخش دولتی آن و رساندن قیمتها به نوسانات نرخ ارز بدون توجه به قدرت خرید مردم، می گیرند.

در سه سال اخیر این تناقضات همراه ضعفهای مفرط مدیریتی دولتی ها حدود یک پنجم اقتصاد کشور را کوچکتر کرده با کشاندن اکثریت مردم به زیر خط فقر، معیشت روزمره آنان را مختل و تاب آوری مردم را به پایین ترین حد خود رسانیده به طوریکه نیاز فوری به اصلاحات لازم برای رفع آسیب‌پذیری ساختاری کشور و آسیب‌پذیری ناشی از سیاست‌گذاری دولتی ها، به نیاز مبرم کشور تبدیل شده است. این درحالی است که تنها راه حل مجلس نوپای جدید برای رفع مشکلات مردم روی آوردن به راه حل هایی است که باطل بودن آنها برای همگان اثبات شده است. تصویب فوریت طرح برقراری مجدد کوپن ارزاق عمومی توسط نمایندگان مجلس تجربه ایست که قبلا آثار نامطلوب و فسادانگیز آن به اندازه کافی مشخص شده به ویژه که دولتهای وقت هیچوقت نتوانسته اند بدرستی آنرا اجرا و کنترل نمایند. اینگونه برخورد با مسائل نخواهد توانست گره ای ازمشکلات مردم و معیشت روزمره آنها باز کند بلکه مانند مشکلات توزیع غلط صدقه وار بسته های مواد غذایی در سالهای گذشته، اقشار فرودست رابا مشکلات اجتماعی جدیدی روبرو خواهد نمود.

جا دارد نمایندگان مجلس به وضعیت معیشت مردم و تصویب قوانین محدودکننده روشهای نامناسب دولتی ها برای ایجاد تلاطم بازارها، لغو روشهای خلق پول از هیچ بکار گرفته شده توسط بانک مرکزی، تقویت و شکوفایی اقتصاد کشور از طریق جلوگیری از تعطیلی کارخانه ها و کارگاههای تولیدی و خدماتی، ایجاد شغل برای انبوه بیکاران و کمکهای نقدی مقطعی برای رفع مشکلات گذران روزانه فعلی را اولویت فوری خود قراردهند. هرگونه راه حلی که این نتایج اساسی مورد نیاز فوری کشور را دربر نداشته باشد مانند همه روشهای خام غیرکارشناسی و خلق الساعه قبلی، از قبل محکوم به شکست است.

اخیرا افزایش پی در پی قیمت ارز یعنی کاهش شدیدارزش پول ملی، باسکوت توام باحمایت رییس بانک مرکزی باعث شد بازار بورس اگر چه به سختی ولی با فشار شرکتهای بزرگ دولتی منتظر عبور از ابرشاخص جدید دو میلیون واحد باشد. اگرچه درابتدا بازار بورس بخشی از افزایش نقدینگی را خنثی کرد ولی افزایش بی رویه شاخص بدون توجه به میزان افزایش تولید شرکتهای بورسی، باعث عدم تعادل سایر بازارها گردید به طوریکه اکنون مبنایی برای تورم زنجیره ای غیرقابل کنترل به ویژه در قیمت اقلام اساسی و مایحتاج مردم قرار گرفته، به بحرانهای شدید اقتصادی خواهد انجامید که تبعات آن در حال حاضر از تحمل اقشار فرودست کشور خارج است. پس باید هر چه زودتر برای خاموش کردن این دیگ جوشان به مرحله انفجار رسیده، تصمیمات اقتصادی قاطعی اتخاذ شود. دیگ جوشانی که آگاهان به نتایج این شرایط اقتصادی اسفناک را، خواب از چشم ربوده است.

یاد شعر ابوسعید ابوالخیر می افتیم:

گویند بخواب، تا به خوابش بینی / ای بیخبران، چه جای خوابست مرا