تنوع و شفافیت لازمه توسعه بازار بین بانکی

مرتضی ابراهیمی بازار بین بانکی بخشی از بازار پول است که در آن بانکها و مؤسسات اعتباری جهت تأمین مالی کوتاه مدت و ایجاد تعادل در وضعیت نقدینگی خود، با یکدیگر وارد معامله می شوند. بازار بین بانکی با کمک به بانک مرکزی موجب می شود تا با تعیین نرخ سود سیاست های پولی را اجرایی کند. اما این بازار در دو سال گذشته دچار مشکلات عدیده ای شده است که عمده آن از طریق ناکارامدی بانک مرکزی و دولت به این بخش وارد شده است. بانک روش های مختلفی برای تامین نقدینگی کوتاه مدت در دست دارند که عبارتند از خریدوفروش دین، خریدوفروش اسناد خزانه اسلامی، تشکیل صندوق های گواهی سپرده بانکی، اوراق مشارکت و صکوک اما در چند سال گذشته بانک ها از این ابزار ها استفاده نکرده اند وفقط از ابزار بین بانکی برای تامین نقدینگی خود بهره برده اند. در چند سال گذشته شاهد افزایش بیش از حد حجم معاملات در بازار بین بانکی بودیم به طوری که در ابتدای سال ۹۴ نرخ سود این ابزار به ۲۹ درصد رسیده بود که با دخالت بانک مرکزی به ۱۸ درصد در انتهای سال ۹۵ رسید. لازم به ذکر است در این مدت بسیاری از بانک ها در صورت های مالی خود زیان شناسایی کردند. زیرا این بانک ها به دلیل پرداخت سود های بالای بازار بین بانکی زیان سنگین شناسایی کرده بودند. این بانک ها اغلب به بنگاه داری روی اورده، به همین دلیل نقدینگی برای امورات روزمره خود را نداشتند. لازم به ذکر است اولاً به دلیل قدیمی بودن قوانین بازار بین بانکی. دوماً نبود ابزار های جایگزین مانند اوراق صکوک و در نهایت عدم نبود استراتژی مشخصی از سوی مقام ناظر مانند خطوط اعتباری و دامنه نرخ سود، نشان می دهد که بانک مرکزی مهترین عامل ضعف در سیستم بازار بین بانکی است، به طوری که سوء مدیریت بانک مرکزی منجر به اقدامات و نتایج مخرب در این بازار شده است که نمونه بارز ان در ابتدای سال ۹۴ روی داد. در برخی کشور ها، بازار بین بانکی دارای شفافیت است، زیرا اطلاعات در سای خاصی در اختیار همه گان قرار می گیرد، اما متاسفانه در کشورمان چنین سامانه ای وجود ندارد و نرخ سود ها کاملاً دوطرفه بوده یعنی دو بانک بایک دیگر با مذاکره به نرخ توافقی دست می یابند. نبود ساختار منظم در این حوزه و قدیمی بودن قوانین موجب شده است تا بانک ها وابستگی بسیاری به بانک مرکزی داشته باشند، بدین ترتیب بانک ها با اضافه برداشت از منابع بانک مرکزی و پرداخت جریمه، موجب زیان شرکت از یک طرف و ناکار آمدی بازار بین بانکی را از طرف دیگر می کنند. با توجه به این که بیشتر بانک های ایران یا دولتی هستند یا خصولتی، دولت بانک ها را اجبار به پرداخت تسهیلات تکلیفی می کند، باتوجه به این که این اقدام دولت عامل افزایش مطالبات غیر معوق شده است، نقدینگی بانک ها را به شدت تحت تاثیر قرار داده و موجب افزایش استفاده بانک ها از بازار بین بانکی یا منابع بانک مرکزی کرده است. بنابراین دولت و بانک مرکزی باید با تدویق قوانین به روز ، تاسیس سایت ویژه بازار بین بانکی ، عدم دخالت دولت در تسهیلات تکلیفی ، ایجاد تنوع در ابزار های معاملاتی و ایجاد شفافیت در نرخ بازار بین بانکی این بازار را توسعه دهند.