«جهان اقتصاد» گزارش می دهد
تقاضای پنهان، ناجی قیمت نفت
گلناز پرتوی مهر - روزنامه نگار
شوکهای ژئوپلیتیک و بحرانهای ترانزیتی در خاورمیانه، بار دیگر امنیت انرژی جهان را به چالش کشیدهاند. عبور قیمت نفت شاخص برنت از مرز ۱۲۶ دلار و نفت خام دابلیوتیآی از ۱۲۰ دلار در بشکه، کشورهای بزرگ مصرفکننده را ناگزیر کرد تا برای کنترل بازار و تأمین نیازهای فوری خود، دست به یک اقدام هماهنگ و بیسابقه بزنند: آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر راهبردی نفت خام.
اکنون با فرونشستن نسبی التهابهای اولیه، بازار با واقعیت جدیدی روبهروست. خالی شدن انبارهای استراتژیک تا پایینترین سطح در چهار دهه گذشته، تقاضای پنهانی را ایجاد کرده است که تحلیلگران آن را موتور محرک قیمت نفت تا سال ۲۰۲۸ میدانند. این گزارش به بررسی ابعاد مختلف این ماراتن بازسازی ذخایر و تأثیر آن بر تعادل عرضه و تقاضای جهانی میپردازد.
اختلال در ترانزیت نفت از آبراههای حیاتی خاورمیانه بهویژه تنگه هرمز و کاهش روزانه ۱.۵ میلیون بشکهای عرضه جهانی، زنگ خطر را برای اعضای آژانس بینالمللی انرژی به صدا درآورد. واکنش هماهنگ این کشورها، تزریق حجم عظیمی از ذخایر استراتژیک به بازار بود. در این میان، ایالات متحده به تنهایی متعهد به برداشت ۱۷۲ میلیون بشکه شد؛ اقدامی که حجم ذخایر استراتژیک این کشور را به حدود ۳۱۹ میلیون بشکه کاهش داد؛ رقمی که از سال ۱۹۸۳ میلادی تا کنون بیسابقه بوده است.
اگرچه این مداخله موقتاً مانع از پرواز بیشتر قیمتها شد، اما امنیت انرژی این کشورها را در برابر بحرانهای آتی بهشدت آسیبپذیر کرد. اکنون زمان پرداخت صورتحساب فرارسیده و بازار باید خود را برای موج بازگشت این بشکهها آماده کند.
مدل تهاتری ایالات متحده (مبادله نفت): واشینگتن بخش عمدهای از بشکههای برداشتشده (حدود ۱۳۳ میلیون بشکه) را در قالب قراردادهای مبادله به شرکتهای انرژی واگذار کرده بود. بر اساس این فرمول، شرکتها موظفند نفت دریافتی را به همراه یک بهره یا حجم اضافی (ناشی از اختلاف قیمت زمان برداشت و بازگشت) به مخازن دولتی بازگردانند. این مدل به دولت اجازه میدهد بدون تحمیل هزینههای سنگین بودجهای، حجم ذخایر خود را به بالای ۴۰۰ و در میانمدت به ۵۰۰ میلیون بشکه برساند. پیشبینی میشود سرازیر شدن این نفت از اواخر سال جاری آغاز شود.
مدل خرید مستقیم در آسیا و اروپا:** برای سایر اعضای آژانس بینالمللی انرژی، مسیر بازسازی ذخایر هموار نیست. کشورهایی مانند ژاپن و کره جنوبی ناگزیرند مستقیماً از بازار آزاد خرید کنند. فرآیندی که بهطور عمده از سال ۲۰۲۷ کلید میخورد و بهشدت به نوسانات قیمت روز و بودجههای دولتی وابسته خواهد بود.
بزرگترین دغدغه بازار نفت در ماههای اخیر، تصمیم اوپکپلاس برای لغو تدریجی کاهش عرضههای داوطلبانه بود؛ تصمیمی که گمانهزنیها درباره مازاد عرضه در سالهای پیش رو را تقویت میکرد. با این حال، ورود تقاضای ناشی از بازسازی ذخایر استراتژیک میتواند این معادلات را تغییر دهد.
پیشبینیهای آماری نشان میدهند که فرآیند احیای ذخایر استراتژیک، تقاضای جهانی برای نفت خام را در سه ماه پایانی سال ۲۰۲۶ روزانه بیش از ۵۰۰ هزار بشکه افزایش میدهد. این رقم در سه ماهه سوم سال ۲۰۲۷ به اوج خود یعنی حدود ۶۶۴ هزار بشکه در روز خواهد رسید. این حجم از تقاضای جدید، مانند یک اسفنج، بخش عمدهای از عرضه مازاد ناشی از سیاستهای اوپکپلاس را جذب کرده و به عنوان یک چتر حمایتی، مانع از سقوط آزاد قیمتها در میانمدت خواهد شد.
درسهای آموختهشده از شوک عرضه خاورمیانه، کشورهای آسیایی غیرعضو آژانس بینالمللی انرژی را نیز به تکاپو انداخته است. آسیا به عنوان بزرگترین قطب مصرف نفت جهان، در حال بازتعریف ساختار امنیت انرژی خود است:
چین؛ شکارچی قیمتهای پایین: پکن استراتژی متفاوتی را دنبال میکند. هرگاه قیمت نفت برنت به زیر میانگین متحرک ۱۲ ماهه خود (که در حال حاضر حدود ۷۶.۵ دلار است) متمایل شود، چین خرید فعالانه برای انبارهای استراتژیک را آغاز میکند. علاوه بر این، ساخت یازده سایت ذخیرهسازی جدید در چین نشاندهنده عزم این کشور برای افزایش تابآوری در برابر قطع احتمالی مسیرهای ترانزیتی است.
هند و توسعه ظرفیتها: دهلینو در نظر دارد ظرفیت ذخیرهسازی استراتژیک خود را از طریق پروژههای بزرگ توسعهای در مناطق پادور و چاندیکول به بیش از دو برابر افزایش دهد.
فیلیپین: این کشور شرق آسیا نیز با همکاری و حمایتهای فنی ژاپن در حال پایهگذاری نخستین سیستم ملی ذخیرهسازی راهبردی خود است.
بازار نفت تا سال ۲۰۲۸ تحت تأثیر دو نیروی متضاد خواهد بود: از یک سو افزایش تولید کشورهای غیر اوپک و بازگشت بشکههای اوپکپلاس به بازار، و از سوی دیگر تقاضای مستمر دولتی برای بازسازی ذخایر استراتژیک.
برآیند این دو نیرو نشان میدهد که بازسازی ذخایر استراتژیک، کف قیمتی جدیدی برای نفت خام ایجاد خواهد کرد. خریدهای مداوم ایالات متحده، چین، هند و کشورهای اروپایی نه تنها مازاد عرضه را خنثی میکند، بلکه پویایی تقاضا را حداقل تا دو سال آینده تضمین خواهد کرد. در این فضا، هرگونه تنش ژئوپلیتیک جدید میتواند به سرعت قیمتها را به سطوح سهرقمی بازگرداند، چرا که حاشیه امنیت کشورهای مصرفکننده (ذخایر استراتژیک) هنوز به سطح استاندارد و ایمن خود بازنگشته است.
در نهایت، ماراتن پر کردن باکهای خالی، متغیر کلیدی است که در سالهای پیش رو مانع از رکود بازار نفت شده و بازیگران اصلی این عرصه را به بازطراحی استراتژیهای فروش و بازاریابی وا میدارد.
