جهان اقتصاد گزارش می دهد؛ سفر با قطار لاکچری شد

جهان اقتصاد: با موافقت شورای عالی هماهنگی ترابری کشور، قیمت بلیت قطار به طور رسمی ۲۵ درصد افزایش یافت. این تصمیم به دلیل افزایش قابل توجه قیمت ارز و در نتیجه بالا رفتن هزینه‌های تمام‌شده حمل‌ونقل ریلی اتخاذ شده است. شرکت‌های ریلی که با چالش‌های شدید مالی ناشی از تورم، نوسانات ارزی، هزینه‌های سوخت، تعمیرات واگن‌ها، حقوق پرسنل و واردات قطعات مواجه هستند، سال‌هاست درخواست تعدیل نرخ بلیت را مطرح می‌کردند. اکنون این افزایش ۲۵ درصدی به عنوان جبران بخشی از این هزینه‌ها اعمال می‌شود و نرخ‌های جدید از زمان ابلاغ لازم‌الاجرا خواهد بود.

در این جا به همه چیز فکر شده است جز مسافر بیچاره ای که وسیله ای جز قطار برای سفر ندارد. این در حالی است که قیمت فعلی بلیت قطار در مسیرهای اصلی کشور پیش از این افزایش نیز به ارقام قابل توجهی رسیده بود. برای مثال، بلیت قطار تهران به مشهد، حدود ۲ میلیون و ۴۷۰ هزار تومان است.

این رقم برای یک سفر یک‌طرفه در کوپه چهارنفره با خدمات پذیرایی محاسبه می‌شود. در مسیر تهران به اهواز، قیمت بلیت حدود یک میلیون تومان و برای تهران به یزد نیز حدود یک میلیون و ۲۰ هزار تومان تعیین شده است. مسیر طولانی‌تر تهران به بندرعباس نیز با نرخ تقریبی یک میلیون و ۶۸۰ هزار تومان عرضه می‌شود اما حتی در رده‌های پایین‌تر، هزینه سفر ریلی دیگر برای بسیاری از خانوارها مقرون‌به‌صرفه نیست.

با اعمال افزایش ۲۵ درصدی، قیمت‌ها به شکل چشمگیری بالاتر خواهد رفت. بلیت تهران-مشهد که اکنون ۲ میلیون و ۴۷۰ هزار تومان است، پس از افزایش به بیش از ۳ میلیون و ۸۷ هزار تومان می‌رسد. بلیت تهران-اهواز از یک میلیون به حدود یک میلیون و ۲۵۰ هزار تومان، تهران-یزد از یک میلیون و ۲۰ هزار به حدود یک میلیون و ۲۷۵ هزار تومان و تهران-بندرعباس از یک میلیون و ۶۸۰ هزار به بیش از ۲ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان افزایش خواهد یافت.

این ارقام نشان می‌دهد که سفر با قطار عملاً به گزینه‌ای لاکچری تبدیل شده و دیگر نمی‌توان آن را حمل‌ونقل عمومی ارزان یا حتی متوسط دانست. برای یک خانواده چهارنفره که قصد سفر به مشهد را دارد، هزینه رفت‌وبرگشت بلیت تنها می‌تواند به بیش از ۱۲ میلیون تومان برسد؛ مبلغی که بسیاری از خانوارهای متوسط و کم‌درآمد را مجبور به حذف کامل سفر از برنامه زندگی‌شان می‌کند.

این افزایش در حالی رخ می‌دهد که کیفیت و سرعت خدمات ریلی در ایران همچنان با استانداردهای جهانی فاصله زیادی دارد. سفر با قطار در بسیاری از مسیرها حتی از سفر با اتوبوس زمان بیشتری می‌برد؛ برای نمونه، مسیر تهران به اهواز با قطار حدود 14 ساعت طول می‌کشد، در حالی که اتوبوس‌ها گاهی در ۱۰ تا ۱۲ ساعت همان مسافت را طی می‌کنند.

سرعت متوسط قطارهای ایرانی اغلب بین ۸۰ تا ۱۲۰ کیلومتر در ساعت است و نسبت به قطارهای سریع‌السیر واقعی که سرعت بالای ۲۰۰ کیلومتردارند، بسیار محدود هستند.

واگن‌ها در بسیاری موارد قدیمی، فاقد امکانات مدرن مانند اینترنت پرسرعت پایدار، صندلی‌های ارگونومیک پیشرفته یا سیستم‌های سرگرمی به‌روز هستند. تأخیرهای مکرر، کمبود واگن در ایام پیک و کیفیت پایین برخی سرویس‌ها نیز از شکایات رایج مسافران است.

در چنین شرایطی، افزایش ۲۵ درصدی بلیت نه تنها بار مالی بیشتری بر دوش مردم می‌گذارد، بلکه عدالت اجتماعی را نیز زیر سؤال می‌برد. قطار به عنوان یکی از ایمن‌ترین و راحت‌ترین شیوه‌های حمل‌ونقل عمومی، باید برای اقشار مختلف جامعه قابل دسترس باشد، نه اینکه به تدریج از سبد هزینه‌های خانواده‌های کم‌درآمد خارج شود.

بسیاری از مردم برای سفر، دیدار اقوام، درمان یا حتی گردشگری داخلی به قطار وابسته‌اند و این افزایش می‌تواند آنها را از حقوق اولیه سفر محروم کند. دولت و شرکت‌های ریلی باید همزمان با تعدیل نرخ، برنامه‌های حمایتی مانند یارانه بلیت برای اقشار آسیب‌پذیر، افزایش تعداد قطارهای اقتصادی و سرمایه‌گذاری در نوسازی ناوگان را پیگیری کنند تا تعادل میان هزینه‌ها و دسترسی حفظ شود.

در غیر این صورت، این تصمیم نه تنها مشکلات شرکت‌ها را به طور کامل حل نمی‌کند، بلکه نارضایتی عمومی را افزایش داده و تقاضای سفر ریلی را کاهش خواهد داد