جهان اقتصاد گزارش می دهد؛ طنین صدای سوت قطار توسعه در کریدور شمال-جنوب
گروه زیربنایی رضا پورحسین
جهان اقتصاد: بالاخره، پس از سالها مذاکره، انتظار و پیچوخمهای فنی، حقوقی و مالی، بالاخره توافق کلیدی ایران و روسیه برای پروژه راهآهن رشت – آستارا به صورت رسمی به امضا رسید.
این رویداد مهم با حضور رئیسجمهور رخ داد تا ایران نشان دهد این پروژه ترانزیتی تا چه میزان اهمیت دارد و دو سند راهبردی میان دو طرف امضا شد. این گام بزرگ، نقطه عطفی در تاریخ همکاریهای حملونقلی ایران و روسیه به شمار میرود و عملاً چراغ سبز اجرای یکی از مهمترین پروژههای زیرساختی کشور را روشن کرد.
پروژه راهآهن رشت – آستارا با طول تقریبی ۱۶۲ کیلومتر و شامل ۹ ایستگاه، حلقه مفقوده کریدور بینالمللی شمال – جنوب محسوب میشود.
این خط ریلی، شمال ایران را به شبکه ریلی جمهوری آذربایجان، روسیه و سپس اروپا متصل خواهد کرد. تکمیل این مسیر، ایران را به یک هاب ترانزیتی کلیدی در منطقه تبدیل میکند و امکان حمل بار مستقیم از بنادر جنوبی ایران مانند بندرعباس و چابهار تا بنادر شمالی روسیه و دریای بالتیک را فراهم میآورد.
یکی از دو سند امضاشده، مربوط به تحویل اراضی است. طبق این سند، ۱۲۵ کیلومتر از مجموع ۱۶۲ کیلومتر اراضی نیازمند تملک پروژه، به شرکت «کاسپین سرویس» به عنوان نماینده رسمی کشور روسیه تحویل داده میشود.
جالب آنکه پیش از این، در اردیبهشتماه سال جاری، ۳۴ کیلومتر دیگر از این اراضی نیز به همین شرکت واگذار شده بود. با این دو واگذاری، بخش اعظم مسیر یعنی حدود ۱۵۹ کیلومتر در اختیار طرف روسی قرار گرفته و زمینه برای آغاز عملیات عمرانی فراهم شده است.
پیشرفت چشمگیر در تملک اراضی نشاندهنده عزم جدی ایران برای تسریع در اجرای این پروژه است که سالها به دلیل مسائل مالکیتی و حقوقی متوقف مانده بود.
سند دوم اما اهمیت فنی و حقوقی بیشتری دارد. این سند به الزامات فنی و کارفرمایی پروژه اختصاص یافته و بر اساس آن، مشخصات فنی دقیق خط آهن از جمله استانداردهای ریل، سرعت طراحی، ایستگاهها، علائم و سیستمهای ایمنی باید به تأیید مشترک دو طرف برسد.
این تأیید نهایی، مبنای حقوقی و فنی اجرای قرارداد اصلی خواهد بود و اختلافات احتمالی پیشین را رفع میکند. با امضای این سند، راه برای شروع عملیات اجرایی در دو ماه آینده هموار شده و انتظار میرود ساخت فیزیکی پروژه از سال ۱۴۰۵ به طور جدی کلید بخورد.
علی اصغر زرگر، استاد دانشگاه در این رابطه به جهان اقتصاد، گفت: اهمیت این پروژه فراتر از یک خط ریلی ساده است. تکمیل رشت – آستارا میتواند یک انقلاب ترانزیتی و حملونقلی برای ایران به ارمغان بیاورد. این مسیر، زمان و هزینه حمل کالا بین آسیا، خلیج فارس و اروپا را به شدت کاهش میدهد و ایران را از حاشیه به مرکز کریدورهای جهانی میرساند.
وی افزود: علاوه بر این، شرایط برای اتصال پایدار ایران به شرق اروپا، بلاروس و حتی کشورهای حوزه دریای سیاه فراهم میشود. حجم ترانزیت بار میتواند به میلیونها تن در سال برسد و درآمدهای ارزی قابل توجهی برای کشور ایجاد کند. این پروژه همچنین به توسعه مناطق شمالی کشور، ایجاد اشتغال و تقویت روابط اقتصادی با همسایگان شمالی کمک شایانی خواهد کرد.
او یادآور شد: با وجود این پیشرفت بزرگ، یک واقعیت تلخ همچنان سایه سنگینی بر بهرهبرداری کامل و بهینه از این پروژه افکنده است: تحریمهای بینالمللی علیه ایران. تحریمها مانع اصلی جذب سرمایهگذاری خارجی، انتقال فناوری پیشرفته ریلی، تأمین تجهیزات مدرن و حتی نقلوانتقال مالی آسان برای پروژههای بزرگ هستند.
هرچند روسیه با ارائه وام ۱.۶ میلیارد یورویی با نرخ بهره پایین ۳ درصد و سهم ۱۵ درصدی ایران نشان داده که آماده همکاری است اما بدون خروج ایران از زیر سایه تحریمها، دستیابی به حداکثر ظرفیت این کریدور دشوار خواهد بود. تحریمها هزینهها را افزایش میدهند، زمان اجرا را طولانی میکنند و جذابیت ترانزیتی ایران را برای شرکای بینالمللی کاهش میدهند.
در نتیجه، امضای این دو سند در روز شنبه، نقطه آغاز یک تحول بزرگ است؛ اما برای آنکه این تحول به معنای واقعی کلمه به انقلاب ترانزیتی تبدیل شود، ایران نیاز به دیپلماسی قویتر برای رفع تحریمها دارد.
تا زمانی که موانع بانکی، بیمهای و فناوری برطرف نشود، ظرفیت واقعی این پروژه یعنی اتصال ایمن، سریع و اقتصادی ایران به اروپا و اوراسیا به طور کامل شکوفا نخواهد شد. امید است که با تداوم این روند مثبت همکاری با روسیه و همزمان پیگیری رفع تحریمها، ایران بتواند جایگاه خود را در نقشه ترانزیت جهانی به دست آورد
