جای خالی حمل و نقل ریلی در روزهای محاصره

جهان اقتصاد: در شرایطی که تحریم‌های هوایی و دریایی علیه ایران اعمال شده و محدودیت‌های گسترده‌ای بر حمل‌ونقل بین‌المللی و حتی داخلی تحمیل کرده است، تقویت ناوگان ریلی به عنوان یکی از مهم‌ترین راهکارهای کاهش فشارهای اقتصادی و لجستیکی مطرح می‌شود.

 تحریم‌های هوایی دسترسی به ناوگان هوایی مدرن و قطعات یدکی را دشوار کرده و تحریم‌های دریایی نیز مسیرهای تجاری و مسافری از طریق بنادر را با چالش‌های جدی مواجه ساخته است.

در چنین فضایی، شبکه ریلی کشور می‌تواند نقش حیاتی در حفظ جریان جابجایی مسافران و کالاها ایفا کند و تا حدودی کشور را از زیر فشار این محدودیت‌ها خارج سازد.

راه‌آهن به دلیل وابستگی کمتر به فناوری‌های خارجی پیشرفته در مقایسه با هواپیما و کشتی، و نیز قابلیت توسعه داخلی، گزینه مناسبی برای تاب‌آوری در برابر تحریم‌ها محسوب می‌شود.

 با افزایش ظرفیت ریلی می‌توان بخشی از تقاضای سفرهای هوایی و جاده‌ای را به سمت قطار هدایت کرد و از این طریق هم مصرف سوخت را کاهش داد و هم فشار بر زیرساخت‌های دیگر را کمتر نمود.

این امر به ویژه در مسیرهای پرتردد داخلی اهمیت دوچندان پیدا می‌کند، جایی که قطار می‌تواند جایگزین مطمئن و اقتصادی برای سایر شیوه‌های حمل‌ونقل باشد و در عین حال امنیت انرژی و پایداری محیط‌زیست را نیز تقویت کند.

با این حال، وضعیت فعلی ناوگان ریلی نشان می‌دهد که ظرفیت موجود به هیچ وجه پاسخگوی نیازها نیست و بدون اقدام فوری، امکان بهره‌برداری کامل از این پتانسیل وجود ندارد.

دبیر انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل ریلی مسافری تأکید کرده است که در حال حاضر تنها یک سوم تقاضای سفر با قطار پاسخ داده می‌شود و میانگین عمر ناوگان نیز به ۳۰ سال رسیده است.

 این آمار به روشنی بیانگر فرسودگی شدید تجهیزات و کمبود شدید ظرفیت است. واگن‌های قدیمی نه تنها ایمنی و راحتی مسافران را تهدید می‌کنند، بلکه راندمان عملیاتی را نیز پایین می‌آورند و هزینه‌های نگهداری را افزایش می‌دهند.

در نتیجه، برای افزایش ظرفیت جابجایی مسافران در بخش ریلی به واردات حداقل هزار واگن نیاز است تا بتوان پاسخگوی تقاضای انباشته‌شده بود و کیفیت خدمات را به سطح قابل قبولی رساند.

 واردات این تعداد واگن می‌تواند به سرعت ظرفیت شبکه‌های اصلی را گسترش دهد و امکان راه‌اندازی قطارهای بیشتر در مسیرهای پرتقاضا را فراهم آورد. در کنار واردات، باید برنامه‌های نوسازی و تعمیرات اساسی ناوگان موجود نیز با جدیت دنبال شود تا عمر مفید واگن‌های فعلی افزایش یابد و از هدررفت منابع جلوگیری گردد.

تحریم‌ها هرچند دسترسی به فناوری‌های روز را محدود کرده‌اند، اما فرصت‌هایی برای توسعه همکاری‌های منطقه‌ای و استفاده از ظرفیت‌های داخلی در ساخت قطعات و مونتاژ واگن‌ها ایجاد می‌کنند.

 اگر سرمایه‌گذاری کافی در زیرساخت‌های ریلی صورت گیرد و تسهیلات لازم برای واردات واگن‌های جدید فراهم شود، می‌توان در میان‌مدت بخش قابل توجهی از فشار تحریم‌های هوایی و دریایی را خنثی کرد.

 این امر نه تنها به بهبود وضعیت حمل‌ونقل مسافری کمک می‌کند، بلکه زنجیره تأمین کالاهای اساسی را نیز پایدارتر می‌سازد و از افزایش هزینه‌های لجستیکی جلوگیری می‌نماید.

تقویت ناوگان ریلی همچنین می‌تواند اشتغال‌زایی در صنایع مرتبط را به همراه داشته باشد و به اقتصاد داخلی کمک کند. با توجه به میانگین عمر بالای ۳۰ ساله ناوگان فعلی، تأخیر در نوسازی می‌تواند به بحران جدی‌تری منجر شود و حتی ایمنی سفرهای ریلی را به خطر اندازد.

بنابراین، اولویت‌دهی به واردات هزار واگن و همزمان توسعه خطوط و ایستگاه‌ها ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است. در شرایط تحریم، هرگونه غفلت از این بخش می‌تواند فشارهای موجود را تشدید کند و مردم را با محدودیت‌های بیشتری در جابجایی مواجه سازد.

از سوی دیگر، موفقیت در تقویت ریلی می‌تواند الگویی برای سایر حوزه‌های تحت تحریم باشد و نشان دهد که با برنامه‌ریزی دقیق و تمرکز بر ظرفیت‌های جایگزین می‌توان از تنگناها عبور کرد.

دبیر انجمن صنفی با اشاره به پوشش تنها یک سوم تقاضا، عملاً هشدار داده که بدون اقدام سریع، فاصله بین عرضه و تقاضا بیشتر خواهد شد و نارضایتی عمومی افزایش می‌یابد.

لذا سیاست‌گذاران باید با رفع موانع واردات و تخصیص بودجه مناسب، زمینه را برای نوسازی اساسی فراهم آورند.

 ناوگان ریلی قوی نه تنها ابزاری برای کاهش فشار تحریم‌هاست، بلکه پایه‌ای برای توسعه پایدار حمل‌ونقل کشور در سال‌های آینده محسوب می‌شود و می‌تواند به حفظ پیوندهای اقتصادی و اجتماعی در شرایط دشوار کمک شایانی کند.