جهان اقتصاد گزارش می دهد؛ قفل فقدان زیرساخت بر افتتاح مسکن حمایتی
گروه زیربنایی رضا پورحسین
جهان اقتصاد: وزیر راه و شهرسازی در صحبت هایی گفته است که باید از تمام اهرمها و امکانات موجود برای حل مشکلات واحدهای مسکونی حمایتی، بهویژه در حوزه تأمین زیرساختها، استفاده شود. در طول حدود یکونیم سال اخیر، تعداد قابل توجهی از پروژههای مسکن حمایتی به اتمام رسیدهاند اما به دلیل عدم تأمین زیرساختها امکان افتتاح و بهرهبرداری از آنها فراهم نشده است.
وزیر راه و شهرسازی با تأکید بر لزوم بهرهگیری از ظرفیت استانداران و نمایندگان مجلس برای رفع موانع زیرساختی پروژههای حمایتی بیان کرد: مدیران کل استانی باید اهمیت موضوع تأمین مسکن و ضرورت حل مشکلات زیرساختی را برای استانداران و نمایندگان مجلس تبیین کنند و برگزاری جلسات مشترک در این زمینه ضروری است.
این در حالی است که بسیاری از پروژههای بزرگ مسکنسازی در اطراف کلانشهرهایی همچون تهران و مشهد، بدون توجه به زیرساختهای مورد نیاز اجرا شد. پروژههایی همچون مسکن مهر در بعضی مناطق بهدلیل نبود توسعه کافی زیرساختهای آب، برق و حملونقل، چالشهایی را برای ساکنان ایجاد کرده است، این موضوع نهتنها بر زندگی روزمره مردم تأثیر گذاشته، بلکه هزینههای بازسازی و تقویت زیرساختها را به دولت تحمیل کرده است.
در کنار مشکلات زیرساختی، بیتوجهی به مسائل زیستمحیطی ناشی از اجرای پروژههای جدید نیز نگرانی دیگری است؛ افزایش تقاضا برای آب، برق و تولید فاضلاب، منجر به فشار مضاعف بر منابع طبیعی میشود؛ در شهرهایی همچون «کیپتاون» در آفریقای جنوبی، کمبود زیرساختی در بخش آب منجر به بحران آبی در سال ۲۰۱۸ شد که بیش از ۴ میلیون نفر را تحت تأثیر قرار داد؛ این تجربه تلخ نشان میدهد که توسعه بدون برنامهریزی میتواند آثار غیرقابل جبرانی بر جوامع داشته باشد.
یکی از موضوعات مهم در اجرای پروژههای مسکونی، تعریف دقیق مفهوم زیرساخت و ابعاد گسترده آن است؛ زیرساخت به مجموعه ای از خدمات و امکانات پایهای همچون جادهها، حملونقل عمومی، تأسیسات آب، برق، گاز و خدمات شهری گفته میشود که یک ناحیه را برای سکونت و فعالیتهای اقتصادی آماده میکند.
در کلانشهری همچون اصفهان که توسعه شهری با چالشهای زیادی از جمله کمبود منابع آبی و افزایش جمعیت روبهرو است، توجه به زیرساختها پیش از هرگونه بارگذاری جمعیتی، امری حیاتی بهشمار میرود.
ساخت واحدهای مسکونی در مناطقی که بدون این زیرساختها هستند، نهتنها هزینهبر است، بلکه فشار زیادی بر شبکههای فعلی شهری وارد میکند.
باید توجه داشت که تحقیقاتی که پژوهشگران درباره منشا سکونتگریزی و فرار جمعیتی از شهرهای جدید انجام دادند نشان میدهد علت شکلگیری این پدیده ناشی از برنامهریزی غلط دولتهای گذشته در نحوه ایجاد شهرهای جدید و عدم رسیدگی به نقطه ضعفهای شهرهای جدید پس از تاسیس و راهاندازی بوده است.
اصلیترین ریشه این فرار جمعیتی به شهرمردگی و وجود جمعیت غریبه و ساکنان فاقد پیوند اجتماعی برمیگردد که این موضوع خود ناشی از تاسیس آزمایشگاهی و توسعه عجولانه و گلخانهای شهرهای جدید است که باعث شده شکلگیری شهرهای جدید موجود ایران به جای آنکه فرآیند طبیعی شهر شدن را طی کند به بلوغ زودرس دچار شود؛ به این معنی که در فاصله زمانی کم، حجم زیادی ساختمان مسکونی در این شهرها ایجاد شده و جمعیت به تناسب این ساخت و سازها وارد این شهرها شدند؛ اما عملا خصوصیات و ویژگیهای اصلی شهر شدن را که ایجاد اجتماعات شهری و برقراری روابط و پیوندهای اجتماعی بین شهروندان از مشخصههای بارز آن است، ندارد.
دومین نکتهای که در این زمینه مورد تاکید قرار گرفته است عدم تامین امکانات و خدمات شهری مناسب و کافی در شهرهای جدید است که عملا باعث شده این شهرها فقط ساختمانهای مسکونی داشته باشند و خدمات و تاسیسات به میزان سکونت جمعیت در آنها و ساخت واحدهای مسکونی، تامین نشود.
همه این موضوعات موجب شده ۳۱ درصد از ساکنان شهرهای جدید در پژوهش صورت گرفته در پاسخ به اینکه چه نوع رابطهای با شهر یا منطقه محل سکونت خود برقرار کردهاند احساس غربت با شهر جدید را عنوان کنند. این در حالی است که ۵۶ درصد از ساکنان این شهرها هم در پاسخ به این سوال اظهار کردهاند که هیچ احساس و رابطه اجتماعی با محل سکونت خود برقرار نکردهاند. این نتایج به وضوح نشان می دهد که علاوه بر سد محکم فقدان زیرساخت، قفل های دیگری بر رونق زندگی عادی در پروژه های جدید زده شده است
