آرامش کوتاه‌مدت بازار نفت در برابر ریسک‌های ماندگار

بازار جهانی نفت در معاملات روز سه‌شنبه، پس از جهش نزدیک به ۲ دلاری در جلسه پیشین، اندکی عقب نشست؛ اما این کاهش قیمت را نمی‌توان نشانه بازگشت آرامش به بازار دانست. افت بهای نفت درسلام. متن زیر با لحن تحلیلی و روزنامه‌ای، بدون ذکر نام کارشناسان و با حفظ داده‌های ارائه‌شده تنظیم شده است.
کاهش روزانه قیمت نفت، نشانه پایان نگرانی‌های بازار نیست؛ معامله‌گران همچنان میان احتمال افزایش عرضه سوخت روسیه، تداوم تنش‌های خاورمیانه و چشم‌انداز مبهم مذاکرات آمریکا و ایران در حال وزن‌کشی ریسک‌ها هستند.
بازار جهانی نفت در معاملات روز سه‌شنبه، پس از جهش نزدیک به ۲ دلاری در جلسه پیشین، مسیر نزولی در پیش گرفت؛ اما این کاهش را نمی‌توان به‌سادگی به معنای بازگشت آرامش به بازار انرژی تعبیر کرد. افت قیمت نفت بیشتر حاصل برخورد موقت دو نیروی متضاد بود: از یک سو، امید به افزایش عرضه گازوئیل روسیه و بهبود جریان نفت عربستان، و از سوی دیگر، نگرانی از حملات تازه به زیرساخت‌های انرژی و مسیرهای کشتیرانی در خلیج فارس.
بهای معاملات آتی نفت برنت با یک دلار و ۳۰ سنت کاهش، معادل ۱.۲ درصد، به ۱۰۵ دلار و ۳۵ سنت در هر بشکه رسید. نفت خام وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با یک دلار و ۲۵ سنت کاهش، معادل ۱.۳ درصد، در سطح ۹۲ دلار و ۴۹ سنت معامله شد. این کاهش پس از آن رخ داد که هر دو شاخص نفتی در جلسه قبلی نزدیک به ۲ دلار در هر بشکه افزایش یافته بودند و برنت به بالاترین قیمت خود از ۱۵ سپتامبر رسیده بود.
در ظاهر، اعلام موافقت روسیه با تأمین گازوئیل برای بازارهای جهانی و تصمیم موقت آمریکا برای لغو تحریم‌های مربوط به سوخت روسیه، مهم‌ترین عامل فشار بر قیمت‌ها بود. آزادسازی ۳۰۰ هزار تن گازوئیل برای عرضه فوری در بازارهای آمریکا و جهان، ارسال ۵۰۰ هزار تن دیگر در ماه نوامبر و عرضه یک میلیون تن پس از آن، می‌تواند بخشی از کمبود موجود در بازار فرآورده‌های نفتی را جبران کند. همچنین احتمال عرضه سه میلیون تن دیگر، مشروط به وضعیت پالایشگاه‌های روسیه، نشان می‌دهد که بازار با یک محموله محدود و مقطعی مواجه نیست و ممکن است در ماه‌های آینده نیز از عرضه بیشتری برخوردار شود.
گازوئیل در ماه‌های اخیر به یکی از حساس‌ترین نقاط بازار انرژی تبدیل شده است. افزایش تقاضای حمل‌ونقل، محدودیت ظرفیت پالایشگاهی، اختلال در تولید برخی پالایشگاه‌ها و کاهش ذخایر فرآورده‌های میان‌تقطیر، قیمت گازوئیل را در بسیاری از بازارها بالا برده است. رکوردشکنی قیمت گازوئیل در آمریکا در پایان ماه سپتامبر، نشانه‌ای از عمق این فشار بود. بنابراین هر خبر درباره افزایش عرضه گازوئیل می‌تواند در کوتاه‌مدت انتظارات معامله‌گران را تغییر دهد و از شدت رقابت برای خرید نفت خام بکاهد.
با این حال، اثر عرضه روسیه بر قیمت نفت خام به چند عامل وابسته است. نخست، میزان واقعی محموله‌هایی است که امکان بارگیری و انتقال آنها وجود دارد. دوم، مسیرهای صادراتی و بیمه‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد و سوم، واکنش پالایشگران و خریداران به احتمال بازگشت بخشی از سوخت روسیه به بازار جهانی است. در صورتی که توافق اعلام‌شده صرفاً در سطح سیاسی باقی بماند یا با موانع حقوقی و عملیاتی روبه‌رو شود، اثر کاهشی آن بر قیمت‌ها نیز محدود خواهد بود.
از همین‌جا، یکی از تناقض‌های اصلی بازار نمایان می‌شود. در حالی که افزایش عرضه سوخت روسیه می‌تواند فشار قیمتی را کاهش دهد، ابهام درباره اجرای توافق موسوم به «آتش‌بس انرژی» میان روسیه و اوکراین، مانع شکل‌گیری خوش‌بینی پایدار شده است. گزارش‌هایی درباره ادامه حملات به اهداف انرژی اوکراین پس از اعلام این توافق، نشان می‌دهد که بازار هنوز نمی‌تواند روی توقف واقعی حملات یا ثبات عرضه در آینده حساب کند.
افزون بر آن، مخالفت‌های سیاسی و حقوقی در آمریکا ممکن است مسیر اجرای توافق را پیچیده کند. منتقدان بر این باورند که لغو تحریم‌های واردات انرژی روسیه با محدودیت‌های قانونی موجود در ایالات متحده سازگار نیست. این اختلاف‌نظرها، ریسک بازگشت تحریم‌ها یا تغییر سریع سیاست آمریکا را افزایش می‌دهد. در چنین شرایطی، خریداران ممکن است برای تضمین محموله‌های موجود، هزینه بیشتری بپردازند و بازار نیز به جای واکنش به عرضه اسمی، بر قابلیت اطمینان عرضه تمرکز کند.
 
در طرف دیگر معادله، تحولات خلیج فارس قرار دارد؛ منطقه‌ای که هرگونه اختلال در آن می‌تواند اثر بسیار بزرگ‌تری از یک محموله گازوئیل بر بازار جهانی داشته باشد. حمله به فرودگاه بین‌المللی ریاض و گزارش‌های منتشرشده درباره حمله به نفتکش‌ها در نزدیکی تنگه هرمز، نگرانی‌ها درباره امنیت زیرساخت‌های انرژی و مسیرهای کشتیرانی را افزایش داده است.

اهمیت این تحولات از آنجا ناشی می‌شود که بازار نفت تنها به حجم تولید توجه نمی‌کند؛ مسیر انتقال نیز به همان اندازه اهمیت دارد. حتی اگر نفت در چاه‌ها و مخازن موجود باشد، تهدید علیه بنادر، خطوط لوله، نفتکش‌ها یا مسیرهای دریایی می‌تواند عرضه واقعی به بازار را کاهش دهد. تنگه هرمز همچنان یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های انتقال انرژی جهان است و هرگونه افزایش ریسک در این مسیر، هزینه بیمه، کرایه حمل و زمان انتقال محموله‌ها را بالا می‌برد.
به همین دلیل، بازار با وجود کاهش قیمت روز سه‌شنبه، همچنان در وضعیت شکننده قرار دارد. عرضه باثبات‌تر نفت عربستان و احتمال ورود گازوئیل روسیه، بخشی از نگرانی‌ها را کاهش داده است، اما این عوامل هنوز نتوانسته‌اند ریسک حملات بیشتر به کشتی‌ها، خطوط لوله و تأسیسات انرژی را از میان ببرند. در واقع، معامله‌گران همچنان بیش از آنکه به بشکه‌های اضافی اطمینان داشته باشند، نگران امنیت بشکه‌هایی هستند که باید از مبدأ تولید به مقصد مصرف برسند.
چشم‌انداز مذاکرات آمریکا و ایران نیز بر پیچیدگی شرایط افزوده است. پیش‌بینی برخی مؤسسات اقتصادی نشان می‌دهد که اختلاف‌نظر میان دو کشور ممکن است دستیابی به توافق را برای چندین ماه به تأخیر بیندازد. در صورت تداوم این وضعیت، احتمال بازگشت سریع ظرفیت‌های صادراتی ایران به بازار جهانی کاهش می‌یابد و این موضوع می‌تواند به حفظ قیمت برنت بالای ۱۰۰ دلار کمک کند.
قیمت بالای نفت، تنها مسئله‌ای برای شرکت‌های نفتی یا مصرف‌کنندگان سوخت نیست؛ بلکه مستقیماً با تورم جهانی، هزینه حمل‌ونقل، قیمت مواد غذایی و سیاست پولی بانک‌های مرکزی ارتباط دارد. افزایش قیمت انرژی، هزینه تولید و جابه‌جایی کالا را بالا می‌برد و در نتیجه، تلاش بانک‌های مرکزی برای مهار تورم را دشوارتر می‌کند. از سوی دیگر، نرخ‌های بهره بالا می‌تواند رشد اقتصادی و تقاضای نفت را کاهش دهد؛ بنابراین بازار نفت هم‌زمان با فشار عرضه و نگرانی درباره تقاضا روبه‌روست.
رفتار قیمت‌ها در روزهای آینده به میزان زیادی به اخبار سیاسی و امنیتی وابسته خواهد بود. هر نشانه‌ای از کاهش تنش در خلیج فارس یا اجرای عملی عرضه سوخت روسیه می‌تواند قیمت‌ها را پایین بیاورد. در مقابل، هر حمله تازه به تأسیسات انرژی یا نفتکش‌ها، احتمال جهش دوباره قیمت‌ها را افزایش خواهد داد.
در مجموع، کاهش قیمت نفت در معاملات روز سه‌شنبه بیشتر به یک مکث شباهت دارد تا تغییر مسیر قطعی. بازار میان دو روایت در نوسان است: روایت نخست از افزایش عرضه، کاهش کمبود گازوئیل و آرام‌تر شدن بازار حکایت دارد؛ روایت دوم اما از تداوم نااطمینانی ژئوپلیتیکی، بودن مسیرهای انتقال و محدود ماندن ظرفیت عرضه جدید سخن می‌گوید. تا زمانی که نشانه‌های روشن‌تری از کاهش تنش‌ها و ثبات در مسیرهای انرژی دیده نشود، نفت همچنان در محدوده‌ای بالا معامله خواهد شد و هر افت قیمت، می‌تواند تنها فرصتی کوتاه پیش از موج بعدی افزایش باشد.