ظرفیت تولید برقآبی کشور چقدر است؟
چند سالی است که نیروگاههای برق آبی کمک زیادی در تامین برق کشور کردهاند که طبق آخرین اعلام مسئولان ظرفیت نصبشده نیروگاههای برقآبی کشور بیش از ۱۲ هزار مگاوات است و پیشبینی میشود در زمان اوج مصرف، تولید این نیروگاهها به بیش از ۱۰ هزار مگاوات برسد.
با سرعت گرفتن گذار انرژی و جست و جوی کشورها برای پروژههای زیرساخت در مقیاس گسترده و مطمئن به منظور تامین تقاضای آتی، برق آبی موقعیت خود به عنوان محبوبترین منبع نیروی تجدیدپذیر در جهان را تحکیم می کند.
براساس پایش های انجام شده در سال های گذشته برق آبی در یک ششم از تولید برق جهان سهم دارد و از این نظر پس از زغال سنگ و گاز طبیعی قرار می گیرد.
براساس گزارش منابع رسمی، چین در مجموع با بیش از ۳۴۰ گیگاوات ظرفیت برق آبی نصب شده که بیش از سه بربر ظرفیت ۱۱۲ گیگاوات برزیل است، در سطح جهانی در رتبه اول قرار دارد. آمریکا (۸۴ گیگاوات)، کانادا (۸۱ گیگاوات) و روسیه (۵۰ گیگاوات) در رتبه های سوم، چهارم و پنجم قرار دارند و پس از آنها کشورهای هند (۴۷ گیگاوات)، نروژ (۳۳ گیگاوات)، ترکیه (۳۰ گیگاوات) و ژاپن (۲۳ گیگاوات) قرار می گیرند.
در سالهای اخیر کشورهای آسیایی و آمریکای جنوبی که در صدر آنها چین و برزیل قرار دارند، پرچمدار افزودن ظرفیت جهانی برق آبی بوده اند در حالی که وضعیت قاره های دیگر نسبتا یکنواخت بوده است. پیش بینی می شود مجموع ظرفیت برق آبی نصب شده در آسیا از ۴۶۲ گیگاوات در سال ۲۰۱۷ به ۵۱۴ گیگاوات در سال ۲۰۲۲ رشد کند. مجموع ظرفیت در آمریکای جنوبی طی همین مدت از ۱۷۵ گیگاوات به ۱۹۲ گیگاوات رشد می کند.
طبق آمار، ایران در سال ۲۰۱۷ توانسته است با بهرهبرداری از ۵۲۰ مگاوات واحدهای جدید برقآبی در میان کشورهای پیشتاز این بخش قرار بگیرد و رتبه هفتم جهان را به لحاظ افزایش ظرفیت نیروگاههای برقآبی به خود اختصاص بدهد.
حال بهبود نسبی بارش ها در ایران، نویدی برای توسعه استفاده از این انرژی است. آنطور که عیسی بزرگ زاده - سخنگوی صنعت آب کشور اخیرا درباره وضعیت تولید برق آبی کشور گفته است نیروگاههای برقآبی در نقاط مختلف کشور پراکنده هستند، اما بخش قابل توجهی از ظرفیت در حوزه رودخانه کارون قرار دارد.
به گفته او، در حال حاضر سدهای این حوضه حدود ۸۰ درصد پرشدگی دارند و شرایط برای تولید برقآبی مناسب ارزیابی میشود.
ظرفیت نصبشده نیروگاههای برقآبی کشور بیش از ۱۲ هزار مگاوات اعلام شده و پیشبینی میشود در زمان اوج مصرف، تولید این نیروگاهها به بیش از ۱۰ هزار مگاوات برسد و حتی در مقاطعی به حدود ۱۲ هزار مگاوات نزدیک شود. بنابراین میزان تولید انرژی در این بخش حدود ۴۰ درصد نسبت به سال قبل افزایش یافته که موضوع میتواند در تابستان به شبکه برق کشور کمک کند.
البته سخنگوی صنعت آب تأکید می کند که مدیریت منابع آب همچنان ضروری است و اگر رهاسازی آب برای مصارف خارج از چارچوب افزایش یابد، ممکن است ذخایر برای دورههای بعدی باقی نماند؛ بنابراین لازم است با همکاری استانداری خوزستان و وزارت جهاد کشاورزی، مدیریت مصرف آب در چارچوب قوانین ادامه پیدا کند.
با توجه به روند رو به رشد مصرف برق در کشور و محدودیتهای موجود در توسعه سریع زیرساختهای تولیدی، ناترازی انرژی به یکی از مهمترین چالشهای حوزه برق بدل شده است. از این رو، توان عملیاتی نیروگاههای برقآبی، به عنوان منابعی سریعالورود و منعطف میتواند در کنار نیروگاههای حرارتی، نقش مؤثری در عبور از پیک مصرف ایفا کند.
بدون شک تداوم روند مدیریت منابع آبی، اولویتبندی مصرف در زمانهای اوج، و بهرهگیری از ظرفیتهای تولیدی موجود، لازمه حفظ پایداری شبکه برق کشور در تابستان پیشرو خواهد بود؛ فصلی که همواره با آزمونی جدی برای صنعت برق همراه است.
عبور از ناترازی با تکیه بر ۷۷ قرارداد هوشمندسازی و مشارکت مردمی
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران با اشاره به چالش ناترازی مصرف انرژی در کشور، از امضای ۷۷ قرارداد راهبردی با شرکتهای کارور خبر داد تا از طریق هوشمندسازی و بهینهسازی مصرف، پایداری جریان گاز در تمامی استانها تضمین شود.
سعید توکلی-مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران- به پایداری شبکه گاز و انتقال مطمئن آن به همه مشترکان و مصرفکنندگان کشور اشاره کرد و گفت: شرکت ملی گاز ایران در مرکز راهبری دیسپچینگ ملی گاز، مدیریتی یکپارچه دارد؛ بااینحال، بهطور طبیعی متناسب با اطلس انرژی و کیک مصرف انرژی در هر استان، راهکارها و اقدامهای لازم برای مدیریت و بهینهسازی متفاوت است.
وی ادامه داد: برای نمونه، در برخی استانهای شمالی مانند مازندران، ۹۴ درصد از سهم مصرف انرژی به بخش خانگی و تجاری میرسد؛ اما در برخی استانهای دیگر، این ترکیب مصرف تغییر میکند و سهم عمده به صنایع اختصاص مییابد؛ برای مثال، در قم بیشترین مقدار مصرف به بخش صنعت مربوط میشود.
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران افزود: در فصل زمستان، به دلیل کاهش دما، آرایش مصرف بهطور عمده بهسمت بخش خانگی و تجاری متمایل میشود و از آنجا که شبکه گاز کشور، ساختاری بسیار گسترده و شاخهای دارد که به تمام نقاط مصرف در سراسر ایران کشیده شده است، امسال با توجه به شرایط موجود و پیشبینیهای انجامشده، تدابیر ویژهای اتخاذ کردیم.
توکلی ادامه داد: متأسفانه در جریان جنگ تحمیلی و جنگ سوم، بخشی از زیرساختهای ما در پارس جنوبی هدف حملات خصمانه آمریکایی-صهیونیستی قرار گرفت و درنتیجه بخشی از ظرفیت تولید و فرآورش گاز کشور با چالش روبهرو شد؛ باوجوداین، ما تمام تلاش خود را به کار بستیم تا این تهدید دشمن را به فرصت تبدیل کنیم.
وی یادآور شد: در همین زمینه و با هدف مدیریت بهینه، برنامههای عملیاتی را متناسب با الگوی مصرف گاز در هر استان، به مدیریتهای استانی واگذار کردهایم. پیشفرض ما این است که در زمستان، استانهای شمالی مانند گلستان، مازندران و خراسان شمالی و بعضی از شهرهای آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اردبیل و حتی خراسان رضوی و بعضی از استانهای دیگر دچار محدودیت شوند. برای جلوگیری از این محدودیتها، شرایط را شبیهسازی کردهایم.
معاون وزیر نفت در امور گاز تصریح کرد: مقدار گاز مورد مصرف و مشترکان اختصاصی آن بخشها ارزیابی شده است و به این جمعبندی رسیدیم که هرکدام از این استانها بتوانند متناسب با ظرفیتهای خود برای کاهش مصرف انرژی گاز و به تبع آن، پایداری شبکه انرژی کل کشور، اقدامهایی را انجام دهند.
توکلی گفت: عمده این اقدامها در چهارچوب شرکتهای کارور است. بالغ بر ۷۷ قرارداد اصلی با شرکتهای کارور امضا شده است. وظیفه این شرکتها این است که در بین تولیدکننده و توزیعکننده گاز قرار بگیرند و از آن طرف با مشترک در ارتباط باشند و از ظرفیتهای مدیریت بهینه مصرف استفاده کنند. بهازای هر مقدار گازی که در این بخشها ذخیره شده و بعد از اندازهگیری و صحهگذاری (M&V) ازسوی شرکت ملی گاز تأیید شود، در بورس گواهی صرفهجویی تخصیص داده خواهد شد.
وی در ادامه با اشاره به راهکارهای دیگر افزود: برای مثال، به دلیل آنکه ممکن است برخی شهرها در استان کرمان دچار کمبود شوند، در بازه دی و بهمن که بیشترین مقدار مصرف وجود دارد، برخی از این محدودیتها را به بعضی از این بخشها اعمال میکنیم. همچنین، در بحث انشعابهای غیرمجاز یا سرقت گاز در استانهایی مثل البرز یا استانهای شمالی، این انشعابها با حکم قضایی جمعآوری میشود.
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران با اشاره به ظرفیت بخش صنایع افزود: در بخش صنایع جزء ازجمله نانواییهای صنعتی، گلخانهها و مرغداریها، فرصتهای بسیاری وجود دارد که میتوان با حداقل اقدامها، مقدار مصرف گاز را کاهش داد. فعالیتهای حوزه شرکتهای کارور از ۲۲ مورد به ۷۷ مورد رسیده است و برای سناریوهای زمستانی نیز استانها با عددی بالغ بر ۲۸۰ فعالیت عملیاتی کار را شروع کردهاند.
توکلی همچنین با بیان اینکه مقدار مصرف انرژی در کشور نسبت به همه کشورهای دنیا بیشتر است، گفت: اگر مردم با کارهای کوتاهمدت، تغییر رفتارها و توجه به برچسب انرژی تجهیزات گرمایشی با ما همراهی کنند، شبکه انرژی پایدار میماند.
وی در پایان تأکید کرد: شرکتهای کارور با شرکتهای دانشبنیان در ارتباط هستند و بحث هوشمندسازی موتورخانهها را آغاز کردهایم؛ این شرکتها با ساخت قطعات الکترونیکی، هوشمندکردن موتورخانهها و نصب قطعاتی مثل «رسوبگیر» که راندمان را بالا میبرد، به کاهش مصرف کمک میکنند.
