جهان اقتصاد بررسی میکند؛
ارزآوری؛ کلید تقویت اقتصاد ملی
راضیه احمدوند ـ روزنامه نگار
در شرایطی که دسترسی به منابع ارزی یکی از مهمترین مؤلفههای ثبات اقتصادی و رشد تولید محسوب میشود، افزایش ارزآوری به یکی از اولویتهای اصلی سیاستگذاری اقتصادی تبدیل شده است. کارشناسان بر این باورند که تقویت منابع ارزی تنها به افزایش صادرات نفت محدود نمیشود، بلکه توسعه صادرات غیرنفتی، جذب سرمایهگذاری، رونق گردشگری، حمایت از شرکتهای دانشبنیان و گسترش دیپلماسی اقتصادی، میتواند مسیر پایدارتری برای تأمین ارز مورد نیاز کشور ایجاد کند.
ارزآوری؛ فراتر از درآمدهای نفتی
سالها اقتصاد ایران به درآمدهای نفتی وابسته بوده است، اما تجربه نشان داده اتکا به یک منبع درآمدی، اقتصاد را در برابر نوسانات بازار جهانی و شوکهای سیاسی آسیبپذیر میکند. از همین رو، بسیاری از اقتصاددانان بر این باورند که افزایش ارزآوری باید بر پایه تنوعبخشی به منابع درآمد ارزی و تقویت صادرات غیرنفتی استوار باشد.
اقتصادهایی که درآمدهای ارزی خود را از بخشهای مختلف تأمین میکنند، در برابر بحرانهای خارجی از تابآوری بیشتری برخوردار هستند و امکان برنامهریزی بلندمدت برای توسعه اقتصادی را نیز پیدا میکنند.
صادرات غیرنفتی؛ مهمترین مسیر ارزآوری
نخستین و مهمترین راهکار افزایش درآمدهای ارزی، توسعه صادرات غیرنفتی است. صنایع معدنی، فولاد، پتروشیمی، محصولات کشاورزی، صنایع غذایی، صنایع دستی و خدمات فنی و مهندسی، از جمله بخشهایی هستند که ظرفیت قابل توجهی برای حضور در بازارهای جهانی دارند.
با این حال، توسعه صادرات تنها به افزایش تولید وابسته نیست. کیفیت محصولات، رقابتپذیری، کاهش هزینههای تولید، ثبات مقررات، تسهیل فرآیندهای گمرکی و دسترسی به بازارهای هدف، از عوامل تعیینکننده در موفقیت صادرات محسوب میشوند.
تکمیل زنجیره ارزش؛ ارز بیشتر از مواد خام
یکی از مهمترین چالشهای اقتصاد، صادرات مواد اولیه و محصولات با ارزش افزوده پایین است. هرچه فرآوری مواد خام در داخل کشور افزایش یابد، درآمد ارزی نیز رشد خواهد کرد.
برای مثال، صادرات محصولات نهایی صنعتی، فرآوردههای معدنی و محصولات دانشبنیان، ارزش اقتصادی بسیار بیشتری نسبت به فروش مواد اولیه ایجاد میکند. از این رو، تکمیل زنجیره ارزش باید به یکی از محورهای اصلی سیاستهای صنعتی و صادراتی تبدیل شود.
گردشگری؛ ظرفیت مغفول ارزآوری
صنعت گردشگری یکی از سریعترین مسیرهای ورود ارز به اقتصاد است. کشورهایی که توانستهاند زیرساختهای گردشگری، حملونقل، خدمات اقامتی و تبلیغات بینالمللی خود را توسعه دهند، سالانه میلیاردها دلار درآمد ارزی از این محل کسب میکنند.
ایران نیز با برخورداری از ظرفیتهای تاریخی، فرهنگی، طبیعی و درمانی، امکان افزایش سهم خود از بازار گردشگری منطقه را دارد. توسعه این صنعت علاوه بر ارزآوری، موجب ایجاد اشتغال و رونق کسبوکارهای محلی نیز خواهد شد.
شرکتهای دانشبنیان؛ ارزآوری از مسیر فناوری
اقتصاد جهانی به سمت صادرات خدمات و فناوری حرکت کرده است. شرکتهای دانشبنیان، استارتاپها و صنایع مبتنی بر فناوری میتوانند بدون نیاز به منابع طبیعی گسترده، درآمدهای ارزی قابل توجهی ایجاد کنند.
صادرات نرمافزار، خدمات فنی، محصولات دانشبنیان، تجهیزات پزشکی و خدمات دیجیتال، از جمله حوزههایی هستند که ظرفیت رشد بالایی دارند و میتوانند به تنوعبخشی منابع ارزی کشور کمک کنند.
جذب سرمایهگذاری خارجی
سرمایهگذاری خارجی علاوه بر ورود ارز، موجب انتقال فناوری، افزایش تولید، ایجاد اشتغال و توسعه صادرات میشود. هرچه محیط کسبوکار شفافتر، قوانین باثباتتر و فرآیندهای سرمایهگذاری سادهتر باشد، امکان جذب سرمایههای خارجی نیز افزایش خواهد یافت.
در بسیاری از کشورها، سرمایهگذاری خارجی به یکی از موتورهای اصلی ارزآوری و توسعه صادرات تبدیل شده است.
دیپلماسی اقتصادی؛ باز کردن مسیر تجارت
گسترش روابط اقتصادی با کشورهای منطقه و جهان، انعقاد توافقهای تجاری، کاهش موانع صادرات و حمایت از حضور شرکتهای ایرانی در بازارهای هدف، نقش مهمی در افزایش درآمدهای ارزی دارد.
دیپلماسی اقتصادی میتواند بازارهای جدیدی برای کالاها و خدمات ایرانی ایجاد کند و وابستگی صادرات به تعداد محدودی از بازارها را کاهش دهد.
ثبات اقتصادی؛ شرط موفقیت ارزآوری
هیچ برنامهای برای افزایش درآمدهای ارزی بدون ثبات اقتصادی موفق نخواهد بود. صادرکنندگان و سرمایهگذاران برای فعالیت بلندمدت، به پیشبینیپذیر بودن سیاستهای اقتصادی، ثبات قوانین، دسترسی به نظام مالی کارآمد و کاهش موانع اداری نیاز دارند.
هرچه فضای کسبوکار باثباتتر باشد، انگیزه سرمایهگذاری و تولید صادراتمحور نیز افزایش خواهد یافت.
افزایش ارزآوری، تنها با اتکا به درآمدهای نفتی محقق نمیشود، بلکه نیازمند یک راهبرد جامع برای توسعه صادرات غیرنفتی، تکمیل زنجیرارزش، حمایت از تولید، جذب سرمایهگذاری، توسعه گردشگری و گسترش اقتصاد دانشبنیان است.
در نهایت، اقتصاد زمانی به درآمدهای ارزی پایدار دست خواهد یافت که منابع متنوع ارزآوری را فعال کرده و با سیاستگذاری منسجم، زمینه حضور پررنگتر تولیدکنندگان و صادرکنندگان ایرانی در بازارهای جهانی را فراهم کند. در چنین شرایطی، ارزآوری نهتنها به تقویت ذخایر ارزی کشور کمک میکند، بلکه به موتور محرک رشد اقتصادی، اشتغال و توسعه پایدار نیز تبدیل خواهد شد
