در گفتگو با جهان اقتصاد عنوان شد؛ اقتصاد در وضعیت تعلیق؛ دلار و طلا آینه نااطمینانیها
راضیه احمدوند
بازار ارز و طلا در ایران در هفتهها و ماههای اخیر بار دیگر به کانون توجه افکار عمومی و فعالان اقتصادی تبدیل شده است. افزایش نرخ دلار در بازار آزاد و رشد همزمان قیمت طلا و سکه، نشانههایی از تداوم فشارهای اقتصادی و تشدید انتظارات تورمی است؛ وضعیتی که به گفته کارشناسان، بیش از آنکه ناشی از یک شوک مقطعی باشد، حاصل انباشت مشکلات ساختاری و فضای نامطمئن اقتصاد کلان کشور است.
محمد حسن انصاری، کارشناس اقتصاد در گفتگو با جهان اقتصاد با اشاره به اینکه روند صعودی قیمت دلار و طلا در هفته گذشته در بازارهای داخلی در حالی ادامه دارد که اقتصاد ایران همچنان با چالشهای مزمنی چون تورم بالا، کسری بودجه، محدودیتهای ارزی و نااطمینانی نسبت به آینده سیاستهای اقتصادی و روابط خارجی روبهروست، اظهار داشت: این عوامل در کنار یکدیگر، زمینهساز شکلگیری رفتارهای احتیاطی در میان خانوارها و فعالان اقتصادی شده و مسیر حرکت نقدینگی را به سمت داراییهای امن تغییر داده است.
وی افزود: بررسی تحولات بازار ارز نشان میدهد که نرخ دلار در بازار آزاد طی ماههای اخیر نوسانات قابلتوجهی را تجربه کرده و در مقاطعی به سطوحی رسیده که از نظر تاریخی کمسابقه تلقی میشود. کارشناسان اقتصادی معتقدند افزایش تقاضا برای ارز، بیش از آنکه ناشی از رشد فعالیتهای تجاری باشد، ریشه در تلاش مردم برای حفظ ارزش داراییهای خود در برابر تورم دارد.
تورم بالا که طی سالهای گذشته به یکی از ویژگیهای ثابت اقتصاد ایران تبدیل شده، نقش محوری در این تحولات ایفا میکند. افزایش مداوم قیمت کالاها و خدمات، قدرت خرید ریال را کاهش داده و باعث شده شهروندان و بنگاهها به دنبال تبدیل نقدینگی خود به داراییهایی باشند که در برابر کاهش ارزش پول ملی مقاومتر هستند. در این میان، دلار و طلا همچنان در صدر انتخابها قرار دارند.
انصاری ادامه داد: از سوی دیگر، محدودیتهای ناشی از تحریمهای بینالمللی و دشواری دسترسی به منابع ارزی، عرضه ارز در اقتصاد کشور را با چالش مواجه کرده است. کاهش درآمدهای ارزی، محدودیت در نقلوانتقال پول و افزایش هزینه مبادلات خارجی، همگی به فشار بر بازار ارز دامن زدهاند. در چنین شرایطی، هرگونه افزایش تقاضا میتواند اثر قابلتوجهی بر قیمتها داشته باشد.
به گفته وی، در کنار عوامل اقتصادی، فضای انتظارات نیز نقش تعیینکنندهای در جهتگیری بازارها دارد. بسیاری از فعالان اقتصادی معتقدند نبود چشمانداز روشن از آینده روابط خارجی و سیاستهای کلان اقتصادی، باعث شده تصمیمگیریها بیشتر کوتاهمدت و محافظهکارانه شود. این فضای انتظاری، خود به عاملی برای تشدید نوسانات بازار تبدیل شده است؛ چراکه بازار ارز و طلا به شدت به اخبار و شایعات واکنش نشان میدهد.
همچنین، بازار طلا نیز در ماههای اخیر همراستا با افزایش نرخ ارز، شاهد رشد قیمتها بوده است. قیمت سکه و طلای خام نهتنها تحت تأثیر قیمت جهانی طلا، بلکه بهطور مستقیم از نوسانات نرخ دلار تأثیر میپذیرد. به همین دلیل، حتی در مقاطعی که قیمت جهانی طلا تغییر چشمگیری نداشته، بازار داخلی طلا به دلیل رشد نرخ ارز با افزایش قیمت مواجه شده است.
برخی فعالان بازار طلا معتقدند که افزایش تقاضای احتیاطی، بهویژه از سوی خانوارها، نقش مهمی در تداوم روند صعودی داشته است. در شرایطی که گزینههای سرمایهگذاری مولد محدود به نظر میرسد و بازارهای مالی با نااطمینانی همراه هستند، طلا همچنان به عنوان یکی از ابزارهای سنتی حفظ ارزش دارایی مطرح است.
انصاری در ادامه با تاکید بر اینکه در این میان، سیاستهای پولی و مالی دولت نیز مورد توجه کارشناسان قرار دارد، گفت: کسری بودجه مزمن و نحوه تأمین آن، بهویژه از طریق افزایش پایه پولی و رشد نقدینگی، از جمله عواملی است که فشار تورمی را تشدید کرده و به تضعیف ارزش پول ملی انجامیده است. به باور تحلیلگران، تا زمانی که اصلاحات ساختاری در حوزه بودجه و نظام بانکی بهطور جدی اجرا نشود، انتظار ثبات پایدار در بازار ارز و طلا دشوار خواهد بود.
البته با این حال، برخی کارشناسان تأکید میکنند که مسیر آینده بازارها کاملاً بسته و غیرقابلتغییر نیست. به گفته آنان، هرگونه اقدام مؤثر در جهت کنترل تورم، مدیریت نقدینگی، افزایش شفافیت در سیاستهای اقتصادی و بهبود روابط خارجی میتواند به تعدیل انتظارات و کاهش فشار بر بازار ارز و طلا کمک کند. تجربه دورههای گذشته نشان داده است که بازارها نسبت به سیگنالهای مثبت، هرچند موقتی، واکنش نشان میدهند.
این فعال اقتصادی خاطرنشان ساخت: در کوتاهمدت، بسیاری از تحلیلگران معتقدند نوسانات بازار ارز و طلا ادامهدار خواهد بود و قیمتها بیش از هر زمان دیگری به اخبار سیاسی و اقتصادی وابسته است.
وی در پایان گفت: در چنین فضایی، فعالان بازار با احتیاط بیشتری عمل میکنند و تصمیمگیریها غالباً بر مبنای سناریوهای کوتاهمدت انجام میشود.
در مجموع، آنچه امروز در بازار دلار و طلا مشاهده میشود، بازتابی از شرایط کلی اقتصاد ایران است؛ اقتصادی که همچنان با چالشهای ساختاری و نااطمینانیهای جدی روبهروست. تا زمانی که این چالشها بهطور ریشهای مورد توجه قرار نگیرد، بازار ارز و طلا نیز احتمالاً به نوسانات خود ادامه خواهد داد و همچنان یکی از شاخصهای اصلی سنجش انتظارات اقتصادی در کشور باقی میماند
