زمستان و مدیریت شهری
مریم یارقلی - پژوهشگر
با توجه به افزایش خطرات طبیعی و اقلیمی در سال‌های اخیر و نزدیک شدن به فصل سرما که معمولاً با بارش‌های شدید، سیلاب‌های ناگهانی و موج‌های سرد همراه است، طراحی شهری و مدیریت شهری دیگر نمی‌تواند بر اساس الگوهای قدیمی و ثابت انجام شود.
شرایط کنونی ایجاب می‌کند که برنامه‌ریزی شهرها به‌طور کامل با واقعیت‌های اقلیمی و جغرافیایی هر منطقه همخوانی داشته باشد.
سیلاب‌ها به‌ویژه در فصل‌های سرد و مرطوب می‌توانند زیرساخت‌های شهری را به‌سرعت مختل کنند، شبکه‌های حمل‌ونقل را از کار بیندازند، خانه‌ها را آب‌گرفته کنند و جان و مال شهروندان را تهدید نمایند.
در چنین شرایطی، طراحی شهری باید بر محور تاب‌آوری استوار باشد؛ به این معنا که سیستم‌های زهکشی و جمع‌آوری آب‌های سطحی به‌گونه‌ای بازطراحی شوند که ظرفیت تحمل بارش‌های شدید را داشته باشند، مسیرهای طبیعی آب حفظ یا احیا شوند و فضاهای سبز و نفوذپذیر در سطح شهر گسترش یابند تا از تجمع آب و ایجاد سیلاب جلوگیری شود.
ساختمان‌ها و معابر نیز باید با در نظر گرفتن احتمال یخ‌زدگی، لغزندگی و انسداد ناشی از برف و باران طراحی شوند تا دسترسی اضطراری و ایمنی عابران پیاده و وسایل نقلیه حفظ گردد.
مدیریت شهری نیز باید متناسب با این شرایط تغییر کند و از حالت واکنشی به حالت پیشگیرانه و تطبیقی تبدیل شود.
نزدیک شدن به فصل سرما زمان مناسبی برای بازبینی برنامه‌های آمادگی است؛ از جمله تقویت سامانه‌های هشدار سریع، آماده‌سازی تجهیزات برف‌روبی و لایروبی، شناسایی نقاط پرخطر سیل‌خیز و برنامه‌ریزی برای اسکان موقت گروه‌های آسیب‌پذیر مانند سالمندان، کودکان و خانواده‌های کم‌درآمد.
هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف شهری، از شهرداری و سازمان آب و فاضلاب گرفته تا نیروهای امدادی و پلیس، ضروری است تا در زمان بحران پاسخگویی سریع و منسجم صورت گیرد.
همچنین آموزش عمومی شهروندان درباره راه‌های کاهش خطر و رفتار صحیح در زمان سیل یا یخبندان می‌تواند نقش مهمی در کاهش خسارات ایفا کند.
طراحی و مدیریت شهری متناسب با شرایط موجود به معنای سرمایه‌گذاری هوشمندانه در زیرساخت‌های مقاوم، استفاده از فناوری‌های نوین پایش اقلیمی و توجه به عدالت فضایی است تا همه محله‌ها، به‌ویژه مناطق حاشیه‌ای و کم‌برخوردار، از ایمنی کافی برخوردار شوند.
اگر این تناسب رعایت نشود، هزینه‌های اقتصادی و انسانی ناشی از حوادث طبیعی به‌طور فزاینده‌ای افزایش خواهد یافت و کیفیت زندگی شهری به‌شدت کاهش پیدا می‌کند.
بنابراین بازنگری مستمر در طرح‌های جامع شهری، ضوابط ساخت‌وساز و شیوه‌های مدیریت بحران نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای حفظ پایداری شهرها در برابر چالش‌های اقلیمی پیش رو است. تنها با چنین رویکردی می‌توان شهرهایی ساخت که در برابر سرمای شدید و سیلاب‌های فصلی تاب‌آور باشند و امنیت و رفاه شهروندان را تضمین کنند.
