جهان اقتصاد گزارش می دهد؛ خطر در کمین بلندمرتبهها
گروه زیربنایی رضا پورحسین
جهان اقتصاد: رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران، در اظهارات اخیر خود از شناسایی و پایش بیش از ۱۱ هزار ساختمان بلندمرتبه و مهم در پایتخت خبر داد.
وی تأکید کرد که تهران در مجموع بیش از ۱۶ هزار ساختمان بلندمرتبه و تأسیسات حساس و مهم دارد که بخش قابل توجهی از آنها در معرض مخاطرات مختلف طبیعی و انسانی قرار گرفتهاند.
این آمار نشاندهنده حجم عظیم ساختوسازهای عمودی در کلانشهر تهران طی دهههای اخیر است؛ ساختمانی که اغلب در مناطق پرتراکم شمالی، مرکزی و غربی شهر متمرکز شده و جمعیت میلیونی را در خود جای دادهاند.
شناسایی این تعداد ساختمان بلندمرتبه، فرآیندی پیچیده و زمانبر بوده که نیازمند همکاری میان دستگاههای مختلف از جمله شهرداری تهران، سازمان آتشنشانی، وزارت راه و شهرسازی، سازمان نظام مهندسی و نهادهای امنیتی است.
هدف اصلی این پایش، ارزیابی وضعیت ایمنی سازهها در برابر زلزله، آتشسوزی، انفجار، حملات خارجی و سایر تهدیدات احتمالی است. ساختمانهای بلند به دلیل ارتفاع زیاد، پیچیدگی سازهای، تعداد بالای ساکنان و وابستگی به سیستمهای تأسیساتی مانند آسانسور، برق اضطراری، سیستم اطفای حریق و راههای خروج اضطراری، همواره یکی از نقاط آسیبپذیر شهر در شرایط بحرانی به شمار میروند.
تجربههای تلخ گذشته مانند ریزش ساختمان پلاسکو و زلزلههای متعدد در کشور، ضرورت توجه ویژه به این دسته از ابنیه را دوچندان کرده است.
جنگ ۱۲ روزه یکی از جدیترین آزمونهای مدیریت بحران پایتخت در سالهای اخیر بود.
به گفته نصیری، بلافاصله پس از آغاز حملات، ستاد مدیریت بحران تهران ظرف کمتر از دو ساعت فعال شد و همکاران این سازمان به صورت شبانهروزی و بدون وقفه بیش از ۶۵ ساعت فعالیت مستمر داشتند. این مدت زمان طولانی نشاندهنده حجم بالای عملیات پایش، هماهنگی بینسازمانی، مدیریت پناهگاهها، تأمین نیازهای اضطراری شهروندان و رصد وضعیت زیرساختهای حیاتی شهر بود.
حتی پس از پایان مرحله حاد بحران، عملیات پایش و ارزیابی خسارات به صورت مستمر ادامه یافت تا از بروز بحرانهای ثانویه جلوگیری شود.
جنگ ۱۲ روزه، هرچند کوتاه اما شدید بود و اثرات آن بر زیرساختهای شهری، شبکههای ارتباطی، تأمین انرژی و آرامش روانی شهروندان مشهود شد. در چنین شرایطی، ساختمانهای بلندمرتبه به دلیل جمعیت بالا و احتمال آسیبپذیری بیشتر، نقش کلیدی در مدیریت بحران ایفا میکنند.
اگر این ساختمانها از نظر سازهای ایمن نباشند یا سیستمهای ایمنی آنها ناکارآمد باشد، میتوانند به سرعت به کانون بحران تبدیل شوند؛ از تخریب جزئی تا آتشسوزی گسترده یا حتی فروپاشی کامل.
بنابراین، برنامهریزی برای پایش و مقاومسازی این ابنیه، نه تنها یک وظیفه فنی، بلکه یک ضرورت امنیتی و اجتماعی به شمار میرود.
در کنار شناسایی و پایش ساختمانها، توسعه تجهیزات مدیریت بحران نیز در دستور کار سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران قرار دارد.
نصیری تأکید کرد که تجهیزاتی که به زودی افتتاح خواهند شد، نقش حیاتی در تداوم خدماترسانی در شرایط بحرانی ایفا میکنند. این تجهیزات شامل سامانههای هشدار سریع، خودروهای عملیاتی پیشرفته، پهپادهای پایش هوایی، سیستمهای ارتباطی اضطراری مستقل از شبکههای عمومی، تجهیزات اطفای حریق نسل جدید و ابزارهای امداد و نجات در ارتفاعات است.
هدف از این توسعه، افزایش توان پاسخگویی سریع و مؤثر سازمان در مواجهه با تهدیدات چندوجهی است؛ تهدیداتی که امروزه دیگر محدود به زلزله یا سیل نیست، بلکه شامل حملات سایبری، بمباران موشکی، اختلال در زنجیره تأمین و حتی بحرانهای ترکیبی میشود.
تهران به عنوان پایتخت سیاسی، اقتصادی و فرهنگی ایران، همواره در معرض ریسکهای بالایی قرار دارد. وجود گسلهای فعال در شمال و جنوب شهر، تراکم بالای جمعیت، گسترش بیرویه ساختوسازها در مناطق پرشیب و حاشیهای، و حالا تهدیدات خارجی، مجموعهای از چالشها را ایجاد کرده که مدیریت آنها نیازمند رویکردی جامع و چندلایه است.
سازمان پیشگیری و مدیریت بحران در این میان، نقش هماهنگکننده و پیشران را بر عهده دارد. این سازمان نه تنها باید بر پایش و ارزیابی تمرکز کند، بلکه باید فرهنگ ایمنی را در میان شهروندان و مالکان ساختمانها ترویج دهد، آییننامههای ساختمانی را بهروزرسانی کند و مانورهای منظم برگزار نماید.
چالش اصلی همچنان در مرحله پیشگیری و مقاومسازی باقی است. از ۱۶ هزار ساختمان بلندمرتبه و مهم، تنها ۱۱ هزار مورد تاکنون پایش شدهاند و این بدان معناست که حدود ۵ هزار ساختمان هنوز نیاز به بررسی دقیق دارند. برخی از این ابنیه ممکن است نیاز به مقاومسازی، تغییر کاربری یا حتی تخریب داشته باشند؛ اقداماتی که هزینهبر و پیچیده هستند اما اجتنابناپذیر به نظر میرسند.
ایمنی و تابآوری شهری، پایه و اساس هر توسعه پایداری به شمار میرود. بدون توجه به این اصل، پیشرفتهای عمرانی و اقتصادی میتواند در یک لحظه بحران به مخاطره بیفتد.
حالا نوبت آن است که این آمادگی از مرحله واکنش به مرحله پیشگیری و تابآوری ساختاری منتقل شود. شناسایی ۱۱ هزار ساختمان، گامی مهم در این مسیر است، اما ادامه این مسیر نیازمند سرمایهگذاری بیشتر، همکاری همهجانبه دستگاهها و مشارکت فعال شهروندان خواهد بود تا پایتخت بتواند در برابر هر تهدیدی، مقاوم و ایمن باقی بماند.
