سی و سه سال ایستادن بر مدار تولید و خودکفایی
مهرناز خوشبخت
در تاریخ صنعتی جمهوری اسلامی ایران، برخی مجموعهها صرفاً یک واحد تولیدی نیستند، بلکه به «نشانه» تبدیل میشوند؛ نشانهای از اراده ملی، استمرار در مسیر توسعه و باور به توان داخلی. شرکت فولاد مبارکه اصفهان از همین جنس است. مجموعهای که تولد و بالندگی آن با سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی گره خورده و طی سی و سه سال فعالیت مستمر، به یکی از ستونهای اصلی صنعت کشور بدل شده است. فولاد مبارکه نهتنها پاسخگوی بخش عمدهای از نیاز داخلی به محصولات فولادی بوده، بلکه نقش تعیینکنندهای در شکلگیری زنجیرههای صنعتی، کاهش وابستگی به واردات و تثبیت مفهوم خودکفایی صنعتی ایفا کرده است. مرور مسیر طیشده این مجموعه، در حقیقت مرور بخشی از تاریخ توسعه صنعتی ایران پس از انقلاب اسلامی است.
ایده ایجاد مجتمع فولاد مبارکه در سالهای ابتدایی پس از انقلاب اسلامی و در شرایطی شکل گرفت که کشور با محدودیتهای شدید زیرساختی، کمبود صنایع مادر و وابستگی جدی به واردات فولاد مواجه بود. عملیات اجرایی این پروژه در دهه شصت و در دوران جنگ تحمیلی آغاز شد؛ دورانی که ادامه کارهای بزرگ صنعتی خود نشانهای از نگاه راهبردی به آینده کشور بود. سرانجام در دیماه سال ۱۳۷۱، این مجتمع به بهرهبرداری رسید و بهعنوان بزرگترین طرح صنعتی کشور در آن زمان، رسماً وارد مدار تولید شد.
از همان ابتدا، فولاد مبارکه با رویکرد تأمین نیاز صنایع داخلی طراحی شد. تمرکز بر تولید ورقهای فولادی، که نقش حیاتی در صنایعی مانند خودروسازی، لوازم خانگی، ساختمان و صنایع پاییندستی دارد، نشاندهنده درک عمیق از نیازهای واقعی اقتصاد کشور بود.
سالهای نخست فعالیت فولاد مبارکه، دوران تثبیت تولید و انتقال دانش فنی به نیروهای داخلی بود. در این مرحله، هدف اصلی رسیدن به تولید پایدار و کاهش وابستگی به تأمینکنندگان خارجی بود. تربیت نیروی انسانی متخصص، بومیسازی بخش قابل توجهی از فرایندهای بهرهبرداری و تعمیرات، و ایجاد ساختارهای مدیریتی کارآمد، از مهمترین دستاوردهای این دوره به شمار میرود.
در همین سالها، فولاد مبارکه توانست بخش قابل توجهی از نیاز کشور به ورقهای فولادی گرم را تأمین کند. در حالی که پیش از راهاندازی این مجتمع، ظرفیت تولید فولاد کشور کمتر از یک میلیون تن در سال برآورد میشد، با بهرهبرداری فولاد مبارکه و توسعه تدریجی آن، این رقم طی سالهای بعد به چندین میلیون تن افزایش یافت. فولاد مبارکه بهتنهایی امروز سهمی بیش از یکسوم تولید ورق فولادی کشور را بر عهده دارد؛ موضوعی که به شکل محسوسی واردات را کاهش داده و از خروج میلیاردها دلار منابع ارزی در طول سالها جلوگیری کرده است.
با عبور از مرحله تثبیت، فولاد مبارکه وارد فاز توسعه شد؛ توسعهای که تنها به افزایش ظرفیت محدود نماند و ابعاد مختلفی از تولید، فناوری و تنوع محصول را دربر گرفت. اجرای طرحهای توسعهای متعدد، راهاندازی خطوط جدید و تکمیل زنجیره تولید، باعث شد این مجموعه بهتدریج از یک تولیدکننده صرف، به یک گروه صنعتی پیشرو تبدیل شود.
افزایش ظرفیت تولید، پاسخ به رشد تقاضای داخلی و ایجاد امکان صادرات را فراهم کرد. در کنار آن، توسعه سبد محصولات و تولید ورقهای کیفی، پوششدار و محصولات ویژه، نیاز صنایع پیشرفتهتر کشور را تأمین نمود. این تنوع محصول، جایگاه فولاد مبارکه را بهعنوان تأمینکننده اصلی بسیاری از صنایع تثبیت کرد.
یکی از مهمترین ابعاد موفقیت فولاد مبارکه، حرکت هدفمند به سمت بومیسازی دانش فنی و تجهیزات بوده است. طی سالهای فعالیت، این شرکت توانسته بخش قابل توجهی از قطعات، تجهیزات و دانش مورد نیاز خود را با اتکا به توان داخلی تأمین کند. همکاری گسترده با شرکتهای دانشبنیان، دانشگاهها و مراکز پژوهشی، زمینهساز این تحول شده است.
بومیسازی تنها به کاهش هزینهها محدود نمانده، بلکه موجب افزایش تابآوری تولید در شرایط محدودیتهای خارجی و تحریمها شده است. فولاد مبارکه در این مسیر، الگویی عملی از تبدیل تهدید به فرصت ارائه داده و نشان داده است که خودکفایی صنعتی، نتیجه برنامهریزی بلندمدت و سرمایهگذاری در نیروی انسانی است.
فولاد مبارکه امروز فراتر از یک واحد صنعتی، بازیگری مؤثر در اقتصاد ملی است. این شرکت با ظرفیت اسمی تولید بیش از ۷ میلیون تن فولاد در سال، بزرگترین تولیدکننده فولاد تخت در کشور محسوب میشود. زنجیره گسترده فعالیتهای این مجموعه، بهطور مستقیم برای دهها هزار نفر و بهصورت غیرمستقیم برای صدها هزار نفر در صنایع پاییندستی اشتغال ایجاد کرده است.
این شرکت با تأمین مواد اولیه بسیاری از صنایع از جمله خودروسازی، لوازم خانگی، صنایع بستهبندی و ساختمان، نقشی کلیدی در پایداری تولید ملی ایفا میکند. برآوردها نشان میدهد بیش از سه هزار واحد صنعتی کوچک و بزرگ بهطور مستقیم از محصولات فولاد مبارکه استفاده میکنند.
علاوه بر این، صادرات محصولات فولادی فولاد مبارکه طی سالهای اخیر به دهها کشور انجام شده و درآمد ارزی قابل توجهی برای کشور به همراه داشته است. مجموع صادرات این شرکت در سالهای فعالیت خود به دهها میلیون تن میرسد که نقش مهمی در تراز تجاری بخش صنعت کشور ایفا کرده است.
در کنار توسعه تولید، فولاد مبارکه طی سالهای اخیر نگاه ویژهای به پایداری منابع و مسئولیتهای اجتماعی داشته است. این شرکت با اجرای طرحهای گسترده بازچرخانی آب، موفق شده بیش از ۹۰ درصد آب مصرفی خود را بازیافت و استفاده مجدد کند؛ اقدامی که در شرایط کمآبی کشور اهمیت راهبردی دارد.
همچنین سرمایهگذاری در احداث نیروگاههای اختصاصی و توسعه زیرساختهای انرژی، موجب شده بخش قابل توجهی از برق مصرفی این مجموعه بهصورت خودتأمین فراهم شود. این اقدامات، ضمن کاهش فشار بر شبکه سراسری، پایداری تولید را در شرایط اوج مصرف تضمین کرده است.
در حوزه مسئولیت اجتماعی نیز فولاد مبارکه طی سالهای فعالیت خود، هزاران میلیارد تومان در پروژههای عمرانی، آموزشی، بهداشتی و توسعهای مناطق پیرامونی سرمایهگذاری کرده و نقش مؤثری در ارتقای کیفیت زندگی جوامع محلی ایفا نموده است.
اگر دستاوردهای فولاد مبارکه در یک چارچوب کلان بررسی شود، این مجموعه را میتوان یکی از نمادهای عینی تحقق اهداف انقلاب اسلامی در حوزه صنعت دانست. استقلال صنعتی، اتکا به توان داخلی، توسعه زیرساختهای ملی و حضور مؤثر در بازارهای جهانی، همگی در مسیر فعالیت این شرکت قابل مشاهده است.
سی و سه سال تولید مستمر، توسعه هدفمند و حرکت پیوسته به سمت خودکفایی، فولاد مبارکه را به الگویی قابل اتکا برای سایر صنایع کشور تبدیل کرده است؛ الگویی که نشان میدهد با برنامهریزی، ثبات مدیریتی و اعتماد به نیروی انسانی، میتوان در سختترین شرایط نیز مسیر پیشرفت را ادامه داد.
مرور سی و سه سال فعالیت فولاد مبارکه، در حقیقت مرور بخشی از تاریخ صنعتی ایران پس از انقلاب اسلامی است. مجموعهای که از دل نیازهای اساسی کشور شکل گرفت، در مسیر توسعه بالید و امروز به یکی از پایههای اصلی اقتصاد و صنعت ایران تبدیل شده است. فولاد مبارکه نشان داده است که خودکفایی صنعتی نه یک شعار، بلکه نتیجه سالها تلاش، سرمایهگذاری و باور به توان ملی است؛ مسیری که همچنان میتواند الهامبخش آیند
