جهان اقتصاد گزارش می دهد؛ تغییر معادلات ترانزیتی در بحبوحه جنگ

جهان اقتصاد: با افزایش تنش‌های ژئوپلیتیکی و تمرکز بر امنیت مسیرهای دریایی، اهمیت ایران در شبکه ترانزیت اوراسیا افزایش یافته است. بررسی پیامدهای اختلال در هرمز، فرصت‌ها و چالش‌ها برای ایران، این روزها مهم‌ترین بحث در این رابطه است.

پیمان سنندجی در این رابطه معتقد است که گلوگاه هرمز به دلیل نقش حیاتی خود در عبور نفت و گاز، هرگونه اختلال در آن، هزینه‌های بیمه و کرایه حمل دریایی را افزایش می‌دهد. افزایش ریسک مسیرهای دریایی باعث جستجوی مسیرهای جایگزین زمینی و ریلی از سوی کشورهای مصرف‌کننده انرژی می‌شود.

در چنین شرایطی روند چندمسیره شدن شبکه ترانزیت جهانی سرعت بیشتری می‌گیرد. کریدورهای ترکیبی دریایی–ریلی–جاده‌ای اهمیت بیشتری پیدا خواهند کرد. ایران با توسعه کریدورهای اوراسیایی می‌تواند سهم بیشتری از تجارت شرق–غرب جذب کند.

 کریدور شمال–جنوب ظرفیت اتصال هند به روسیه و اروپا را از طریق ایران فراهم می‌کند. توسعه زیرساخت‌های ریلی ایران نقش کلیدی در افزایش سرعت و امنیت ترانزیت خواهد داشت.

باید توجه داشت که بنادر اقیانوسی ایران در دریای عمان می‌توانند به عنوان نقاط جایگزین در شبکه لجستیکی مطرح شوند. اتصال این بنادر به شبکه ریلی و جاده‌ای داخلی ظرفیت ترانزیتی کشور را افزایش می‌دهد. ایجاد مناطق لجستیکی و پایانه‌های چندوجهی برای جذب بار ترانزیتی ضروری است.

از سوی دیگر، رقابت میان بنادر منطقه‌ای از خلیج فارس تا مدیترانه و دریای سیاه تشدید خواهد شد. کشورهایی که در مسیر کریدورهای بین‌المللی قرار دارند، می‌توانند مزیت ژئواکونومیک کسب کنند. آسیای مرکزی برای دسترسی پایدار به آب‌های آزاد به دنبال تنوع مسیرهای ترانزیتی است. دریای خزر می‌تواند به حلقه ارتباطی میان آسیای مرکزی، قفقاز و ایران تبدیل شود.

در چنین شرایطی اهمیت ژئوپلیتیکی قفقاز جنوبی در شبکه حمل‌ونقل اوراسیا افزایش می‌یابد. ترکیه تلاش خواهد کرد جایگاه خود را به عنوان هاب ترانزیتی میان خاورمیانه و اروپا حفظ کند. چین در قالب ابتکار کمربند و جاده به توسعه مسیرهای زمینی امن در اوراسیا ادامه می‌دهد.

علاوه بر این هند برای کاهش وابستگی به مسیرهای پرریسک دریایی به مسیرهای زمینی و ریلی توجه بیشتری دارد. همکاری‌های چندجانبه ترانزیتی میان ایران و کشورهای همسایه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. توسعه زیرساخت‌های لجستیکی و ریلی ایران به یک یک اولویت ژئواکونومیک تبدیل می‌شود. در بلندمدت، اختلال در هرمز می‌تواند بازآرایی مسیرهای ترانزیتی و حمل‌ونقل اوراسیا را تسریع کند