شنبه 05 اسفند، 1402

کدخبر: 10309 18:25 1402/09/15

«از یُمن ایمنی: در باب فلسفه کنوانسیون هواپیمایی کشوری بین ‎المللی»

دسته‌بندی: فناوری

«از یُمن ایمنی: در باب فلسفه کنوانسیون هواپیمایی کشوری بین ‎المللی»

دسته‌بندی: فناوری

هفتم دسامبر (شانزدهم آذر ماه) را در تقویم و روزهای ملل متحد، به عنوان روز هواپیمایی کشوری بین‎المللی، می‎شناسند.

هفتم دسامبر اما براي ما و در تاريخ هوانوردي، يادآور رخدادي بسيار ويژه است: روز امضاي کنوانسيون هواپيمايي کشوري بينالمللي، موسوم به کنوانسيون شيکاگو از سوي پنجاه و دو (52) دولت -از جمله دولت ايران- در سال 1944 و معرفي اين کنوانسيون به مثابه ميثاق و قانون اساسي هوانوردي دولتها در عرصه بينالمللي. چه نيرويي اما به اين ميثاق و قانون اساسي، حيات و حرکت داده است و به راستي اين ميثاق و قانون اساسي، چه فلسفه اصيل و تفکر بنياديني را بازتاب و انعکاس ميدهد؟ پرسشي جدي که پاسخ آن از منظر فلسفه حقوق هوايي، با اختلاف عقيده همراه است. منشاء اين اختلاف عقيده، به دوگانهاي‎‎ (dichotomy) باز ميگردد که به واسطه رژيم حاصل از تأسيس کنوانسيون شيکاگو، نهادينه شده و ثابت به نظر ميرسد؛ دوگانهاي از «حاکميت دولتها بر فضاي هوايي مافوق قلمرو خود» و «ايمني هوايي» يا «بيخطري پرواز». 

 

از سويي، آن نيروي حياتي و حرکت دهنده کنوانسيون و آن فلسفه اصيل و تفکر بنيادين شايد بتواند همان «حاکميت دولتها بر فضاي هوايي مافوق قلمرو خود» باشد؛ ديدگاهي که در حقيقت، بدنه اصلي يا متن کنوانسيون و البته اوضاع و احوال تاريخي حاکم بر زمان تدوين و امضاي کنوانسيون، پشتيبانش بوده و آن را تأييد ميکند؛ جايي که کنوانسيون از اين حق حاکميتي دولتها در قالب نخستين حکم خود ياد کرده و در پي آن، اين حق و لوازماش را بر ديگر مواد خود، بازتاب داده است؛ چنانکه در ماده سي و دو (32)، به مقوله مهمي چون مجوز پرنسل يا خدمه هواپيما از منظر اختيارات دولتهاي حاکم نگاه ميافکند. از اين گذشته، کنوانسيون (مراد بدنه اصلي و متن آن است) در تأسيس پارهاي از نهادهاي خود، همچون نهاد بررسي سوانح هوايي (ماده بيست و شش)، هدف از تأسيس چنين نهادهايي را مسکوت گذارده است؛ گويي که اين قبيل نهادها نيز در ارتباط با «حق حاکميت دولتها بر فضاي هوايي مافوق قلمرو خود» بنيان يافتهاند و ميبايست که در همين راستا و همين جهت (حق حاکميت دولتها) به کار برده و تفسير شوند.

 

در سوي ديگر، اگرچه بدنه اصلي و متن کنوانسيون، تهي از ارشادات و تنبيهات ايمني نيست اما ضمائم يا انکسهاي کنوانسيون از ديالوگ و گفتمان حاکميتمحور تغيير مسير داده و در جهت و مسير ديگري که «ايمني هوايي» يا «بيخطري پرواز» نام دارد، حرکت کرده و گام بر ميدارند و درست همين فلسفه اصيل و تفکر بنيادين را بازتاب و انعکاس ميدهند. اينجاست که به واقع، وضعيتي جديد را ميتوان نظاره کرد:

 

نه فقط نقص بدنه اصلي و متن کنوانسيون از جهت مشخص نبودن هدف از تأسيس پارهاي از نهادهاي خود جبران شده است که در تقرير الزامات و شرايط مربوط به اجراي فعاليتهاي هوانوردي، عناصر و واحدهاي تحليلي ديگري همچون «کارکردها» و «مهارتها»، نمود يافته و نقش آفريني اساسي ميکنند. چنانکه ضميمه نخست کنوانسيون، به شرايط اعطاي مجوز به خلبانان از چشمانداز مهارتهاي خلباني توجه کرده و ضميمه سيزدهم، هدف منحصر از بررسي سانحه يا حادثه هوايي را پيشگيري از سوانح و حوادث قرار داده است.

 

در بادي امر، ترجيح و تفوق فکر بنيادين بدنه اصلي کنوانسيون بر فلسفه اصيل ضمائم کنوانسيون، به صواب نزديکتر و با منطق و ذوق حقوقي سازگارتر مينمايد؛ روشي که به تقريب و مواقعي در قراردادهاي خصوصي اشخاص و به هنگام بروز تعارض يا ناسازگاري ميان مقررات ضمائم و عبارات بدنه اصلي قرارداد، از آن متابعت ميشود. ولي اين شيوه در باب رژيم حاصل از کنوانسيون شيکاگو نميتواند چندان مناسب و کارآمد باشد، چنانکه گويند:  «از يُمن ايمني زمانش سفينه را در بحر سنگ راهي اگر هست لنگرست» عدالت را بيگمان بايد از يُمن ايمني انتظار کشيد؛ اما «حاکميت دولتها بر فضاي هوايي مافوق قلمرو خود» را به سانِ ابزار يا وسيلهاي شمرد که به استخدام «ايمني هوايي» درآمده است:  «اين جهان بحرست و ما کشتي و عدلش لنگرست چون بشورد بحر کشتي را سکون لنگر دهد»

 

اين پژوهش و تحقيق را به مناسبت روز هواپيمايي کشوري بينالمللي، به استاد فرزانه، جناب آقاي دکتر حسن جعفري تبار، به پاسِ تعاليم مستمر علمي و معنويشان، اهداء ميکنم.

ميلاد صادقي، پژوهشگر حقوق هوافضا

 
برچسب: روز هواپيمايي کشوري بين ‎المللي ، کنوانسيون شيکاگو



https://jahaneghtesad.com/direct/10309


  • دیدگاهی برای این نوشته ثبت نشده است.
  • افزودن دیدگاه


JahanEghtesadNewsPaper

جستجو


  |