تلفن همراه؛ کالای ضروری که نباید قربانی قیمتسازی شود
اردوان اکبرپور - عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی
تلفن همراه در اقتصاد امروز جایگاهی فراتر از یک کالای مصرفی پیدا کرده است. برای بخش بزرگی از جامعه، گوشی هوشمند وسیلهای برای انجام امور بانکی، آموزش، ارتباطات، فعالیتهای شغلی و کسب درآمد است. به همین دلیل، افزایش غیرمنطقی قیمت این کالا فقط قدرت خرید خانوار را کاهش نمیدهد، بلکه میتواند هزینه فعالیت اقتصادی بسیاری از افراد را نیز افزایش دهد.
تأثیر نرخ ارز بر قیمت کالاهای وارداتی واقعیتی انکارناپذیر است، اما افزایش قیمت باید متناسب با هزینه واقعی واردات باشد. زمانی که رشد قیمت یک محصول فاصله زیادی با تغییرات هزینههای واردات پیدا میکند، باید عوامل دیگری مانند واسطهگری، کمبود مصنوعی، احتکار یا قیمتسازی را مورد بررسی قرار داد.
بازار تلفن همراه به دلیل وابستگی قابل توجه به واردات، بیش از بسیاری از بازارها تحت تأثیر سیاستهای ارزی و تجاری قرار دارد. کوچکترین اختلال در ثبت سفارش، تخصیص ارز یا فرآیند ترخیص میتواند عرضه را کاهش دهد و زمینه افزایش قیمت را فراهم کند. اما همین شرایط نباید به فرصتی برای ایجاد حاشیه سودهای نامتعارف تبدیل شود.
اکبرپور، عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس، بر ضرورت نظارت بر کل زنجیره عرضه تلفن همراه تأکید کرده است. این نظارت زمانی مؤثر خواهد بود که از مرحله ثبت سفارش و واردات آغاز شود و تا توزیع و فروش نهایی ادامه پیدا کند. اگر اطلاعات مربوط به هزینه واردات، تعرفه، مالیات، سود واردکننده و قیمت توزیع شفاف باشد، امکان تشخیص قیمتسازی و سودهای غیرمنطقی نیز بیشتر خواهد شد.
شفافیت در این بازار میتواند به کاهش رانت نیز کمک کند. زمانی که مشخص باشد هر واردکننده کالا را با چه هزینهای وارد کرده و محصول با چه میزان سود به بازار عرضه میشود، فضای کمتری برای ایجاد اختلافهای غیرواقعی میان قیمت تمامشده و قیمت مصرفکننده باقی میماند.
در کنار نظارت، باید از رقابت سالم نیز حمایت کرد. انحصار در واردات یا توزیع میتواند قدرت تعیین قیمت را در اختیار گروه محدودی قرار دهد و در نهایت هزینه آن را مصرفکننده پرداخت کند. بنابراین سیاستگذار باید همزمان از واردات قانونی و تولید داخلی حمایت کند و اجازه ندهد واسطههای غیرضروری، مسیر رسیدن کالا به مصرفکننده را پرهزینه کنند.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که تلفن همراه برای بسیاری از خانوارها بخشی از ابزار درآمدزایی است. فروشندگان آنلاین، فعالان کسبوکارهای اینترنتی، تولیدکنندگان محتوا، ارائهدهندگان خدمات و بسیاری از مشاغل دیگر برای فعالیت روزانه خود به گوشی هوشمند وابستهاند. افزایش غیرمنطقی قیمت این ابزار، عملاً هزینه ورود و ادامه فعالیت اقتصادی را بالا میبرد.
بنابراین ساماندهی بازار تلفن همراه باید از برخوردهای مقطعی فراتر رود. ایجاد شفافیت در زنجیره واردات و توزیع، کنترل سودهای نامتعارف، جلوگیری از انحصار و تسهیل واردات قانونی میتواند به ایجاد بازاری رقابتیتر و قابل پیشبینیتر منجر شود؛ بازاری که در آن قیمت کالا بر اساس هزینه واقعی و رقابت تعیین شود، نه بر مبنای موجهای قیمتی و انتظارات سوداگرانه.
