شکاف ایمنی در معادن ایران؛ از فناوریهای پیشرفته تا واقعیتهای میدانی
کشورهای پیشرفته، صنعت معدن را با بهرهگیری از هوشمندسازی، سنسورهای فوق پیشرفته و انطباق دقیق با استانداردهای فنی روز، به سطوح بالایی از ایمنی و بهرهوری رساندهاند این در حالیست که معادن ایران همچنان با چالشهای جدی در این مسیر دست و پنجه نرم میکنند.
روز و هفته معدن تلنگری است تا به موضوع ایمن سازی معادن پرداخته شود امروزه گذار از روشهای سنتی به رویکردهای مهندسی مدرن، نه تنها به یک ضرورت انکارناپذیر تبدیل شده، بلکه در معادن موفق جهان، به بستری برای افزایش تولید و کاهش چشمگیر حوادث منجر گشته است.
کارشناسان تاکید دارند که هوشمندسازی معادن، ضامن بقای فعالیتهای ایمن و پایدار در بخش معدن است؛ این امر علاوه بر کاهش خسارات انسانی، مالی و زیستمحیطی، بازدهی سرمایهگذاریها را نیز به طور قابل توجهی افزایش میدهد. در مقابل، معدنکاران در ایران، اغلب در اعماق زمین و با تجهیزات فرسوده، و در شرایطی که فرصت خطا به حداقل میرسد، چرخه اقتصاد را به پیش میرانند.
امروزه تکنولوژیهای نسل چهارم معدنکاری از روش های سنتی ایمنی به سمت استفاده از تجهیزات مدرن و پیشرفته در معدنکاری ایمن روی آورده و راهکارهای دقیقتری ارائه می کند که شامل بهره مندی از اینترنت اشیاء (IoT) برای پایش آنی، نصب حسگرهای هوشمند تغییر در غلظت گاز متان یا کوچکترین لرزش در دیوارهها، پهپادهای بازرس، استفاده از پهپادهای ضد جرقه برای نقشهبرداری و بازرسی تونلها، سامانههای ردیابی مکان (Real-time Tracking) برای موقعیت دقیق نیروی انسانی در زیر لایههای معادن و نظارت هوشمند است.
کارشناسان معتقدند دستیابی به نظارت هوشمند در معادن نیازمند تسهیل واردات تجهیزات ایمنی، راهاندازی سامانههای مانیتورینگ برخط (Online)، تأسیس صندوق حمایت از تجهیز ایمنی معادن و الزام قانونی پیمانکاران و معدنداران به رعایت استانداردهای روز است. این اقدامات، با همکاری وزارت صنعت، معدن و تجارت، میتواند گامهای مؤثری در ارتقاء ایمنی بردارد.
بخش قابل توجهی از مشکلات ایمنی به نگرش برخی معدنداران بازمیگردد که تجهیزات مدرن ایمنی را "هزینه سربار” تلقی میکنند. این دیدگاه نادرست، ضمن نادیده گرفتن ارزش سرمایه انسانی، سالانه منجر به وقوع حوادث ناگوار، انفجار گازها و ریزش آوار در معادن، بهویژه معادن زغالسنگ، میشود و جان معدنکاران را به کام خطر میکشاند. ضمن اینکه معدنداران باید مسئولیت کامل حوادث ناشی از نبود تجهیزات ایمنی را بپذیرند و تولید نباید به بهای جان نیروی انسانی تمام شود. معدنکاری ایمن، نه تنها ضامن حفظ جان کارگران است، بلکه آرامش خاطر لازم را برای آنان فراهم کرده و منجر به تضمین پایدار تولید میگردد.
اولویت نخست در معادن، ایمنی است؛ نیازمند بسته حمایتی دولت و نظارت کیفی
مهرداد اکبریان، نایب رئیس کمیسیون معدن و صنایع معدنی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران، همزمان با فرارسیدن روز معدن، تاکید کرد که اولویت اول در صنعت معدنکاری کشور باید به مسائل ایمنی اختصاص یابد.
رئیس انجمن سنگآهن ایران با تشریح ابعاد این اولویت، بر ضرورت آموزش فراگیر، بهروزرسانی استانداردها، تسهیل دسترسی به تجهیزات مدرن از طریق بسته حمایتی دولت و اصلاح رویکرد نظارتی از حالت کمی به کیفی، تاکید ورزید.
اکبریان با بیان اینکه آموزش نیاز مبرم معادن است، تصریح کرد: هم کارشناسان و هم بهرهبرداران ما باید آموزش ببینند مبنی بر اینکه ایمنی را به عنوان اولویت یک در معادن در نظر بگیرند.
وی افزود که این آموزشها باید منجر به درونیسازی مفاهیم ایمنی و شکلگیری فرهنگ پیشگیرانه شود.
نایب رئیس کمیسیون معدن اتاق بازرگانی، بهروزرسانی و تدوین استانداردهای ایمنی را امری حیاتی خواند و توضیح داد: استانداردها نباید آنقدر سختگیرانه یا پرهزینه باشند که بهرهبردار از آن فرار کند، و نه آنقدر آسان باشند که کمکی به ایمنی و سلامت نکنند بلکه این استانداردها باید با شرایط روز کشور همخوانی داشته باشند.
تجهیزات ایمنی؛ نقش حمایتی دولت برای دسترسی آسان
اکبریان با اشاره به اینکه در بسیاری از حوادث، علت اصلی عدم پرداخت هزینههای تجهیزات گرانقیمت ایمنی بوده است، نقش دولت را در این زمینه کلیدی دانست.
وی دو راهکار اصلی را پیشنهاد داد: یا واردات تسهیل شود تا قیمت تجهیزات کاهش یابد، چرا که این تجهیزات کالای تجاری یا سودآور نیستند، یا اینکه شرکتهای دانشبنیان داخلی با حمایت دولت، این تجهیزات را تولید کنند تا مستقیماً در معادن قابل استفاده باشند در همین راستا دولت باید سازوکاری برای ارائه این تجهیزات به معادن با قیمت تمام شده یا از طریق تسهیلات مالی فراهم کند.
بسته حمایتی؛ سرمایهگذاری در ایمنی، نه هزینه
این مقام مسئول در اتاق بازرگانی، سرمایهگذاری در ایمنی معادن را متفاوت از سرمایهگذاری در کالاهای تجاری یا مصرفی دانست و گفت: ایمنی اولویت بالاتری دارد و نیازمند اهتمام بیشتری از سوی هم بهرهبردار و هم دولت است.
وی پیشنهاد داد دولت بستههای حمایتی، از جمله تسهیلات مالی، را برای پروژههای کلان ایمنی در معادن در نظر بگیرد.
اکبریان با انتقاد از رویکرد فعلی نظارت در معادن، آن را زمانبر و ناکارآمد خواند و گفت: فاصله نظارتها آنقدر زیاد است که اتفاقات زیادی در این فواصل میافتد.
وی افزود: متاسفانه در کشور، نظارتها اغلب به موضوعات کمی تقلیل یافته و با جریمه نقدی حل و فصل میشوند، در حالی که پرداخت جریمه کمکی به ایمنی یا حفظ محیط زیست نمیکند در حالی که نظارت باید کیفی باشد و اطمینان حاصل شود که در هر دوره بازرسی، بهبودهای ملموسی در حوزه ایمنی کارگران صورت گرفته است.
اکبریان ضمن تبریک روز معدن به تمامی معدنکاران، کارگران، کارشناسان و مهندسان گفت: کمترین کاری که میتوانیم در قبال این عزیزان که دور از شهرها و در شرایط سخت، به کار مشغولند، انجام دهیم، فراهم کردن رفاه، آسایش و مهمتر از همه، ایمنی آنها در محیط کار است.
