گزارش «جهان اقتصاد» از چالشهای زیرساختی آموزش و پرورش تهران:
کاهش تراکم دانشآموزی در مدارس تهران
آرام علیپور ـ روزنامهنگار
مدیرکل آموزش و پرورش شهر تهران از کاهش تراکم دانشآموزی مدارس پایتخت به ۳۱.۲ نفر خبر داد و اعلام کرد: این روند نزولی که بخشی از آن ناشی از خروج اتباع و بخش دیگر نتیجه توسعه فضاهای آموزشی است با افت پنجهزار نفری ثبتنام کلاساولیها همراه شده است.
مدارس شهر تهران که سالهاست با معضل تراکم بالای دانشآموزی دست و پنجه نرم میکنند، امسال نشانههایی از تغییر مسیر را تجربه میکنند. براساس دادههای اعلامی از سوی مدیرکل آموزش و پرورش تهران، میانگین تراکم دانشآموزی در پایتخت که در سال تحصیلی گذشته ۳۳.۵ نفر بود، در سال جاری به ۳۱.۲ نفر رسیده است. این کاهش اگرچه در نگاه نخست نویدبخش بهبود کیفیت آموزشی است، اما واکاوی جزئیات آن نشان میدهد که این روند حاصل ترکیبی از عوامل جمعیتی و اقدامات زیرساختی است.
خروج بخشی از دانشآموزان اتباع و همزمان افزایش فضاهای آموزشی، دو عامل کلیدی در کاهش عدد تراکم کلاسها عنوان شدهاند. با این حال مقایسه این آمار با وضعیت شهرستانهای استان تهران، واقعیت تلختری را نمایان میکند. میانگین تراکم در شهرستانهای استان تهران ۲۹.۲ نفر است؛ عددی که نشان میدهد دانشآموزان پایتخت همچنان در کلاسهای شلوغتری نسبت به همسالان خود در حاشیه شهر درس میخوانند. این شکاف آماری، ضرورت نگاه ساختاری به عدالت آموزشی و ادامه روند مدرسهسازی در پایتخت را دوچندان میکند.
نکته قابل تامل در گزارش وضعیت آموزشی پایتخت، تغییر در جمعیت ورودی به نظام آموزشی است. طبق اعلام مدیرکل آموزش و پرورش شهر تهران در پایه اول ابتدایی، نسبت به سال گذشته حدود پنج هزار دانشآموز کمتر ثبتنام کردهاند. این کاهش ثبتنام، نه یک نوسان کوتاهمدت بلکه میتواند بیانگر یک روند کاهشی در جمعیت دانشآموزی پایتخت باشد که در سالهای آتی نمود بیشتری پیدا خواهد کرد.
این تغییرات جمعیتی، سیاستگذاران آموزش و پرورش را در برابر پرسشهای جدیدی قرار میدهد. اگر جمعیت دانشآموزی در حال کاهش است آیا باید سیاستهای ساختوساز متوقف شود یا همچنان نیاز به کلاسهای درس جدید وجود دارد؟ پاسخ مسئولان امر به این پرسش روشن است: نیاز به ساخت کلاسهای درس جدید همچنان یک ضرورت استراتژیک است. شلوغی کلاسهای درس که بالاتر از میانگین استان قرار دارد گویای آن است که هنوز فاصله زیادی تا رسیدن به استانداردهای مطلوب آموزشی وجود دارد.
توزیع نامتوازن فضاهای آموزشی در مناطق مختلف تهران، چالش دیگری است که در سایه اعداد و ارقام کلی پنهان میماند. حتی با وجود کاهش میانگین تراکم هنوز هم مناطقی وجود دارند که به دلیل کمبود مدرسه، دانشآموزان را با تراکم بسیار بالاتر از ۳۱ نفر در کلاسها جای میدهند. بنابراین کاهش میانگین کلی نباید به معنای حل بحران کمبود فضا تلقی شود.
در گزارشهای تخصصی آموزشی، همواره تأکید بر این است که تراکم دانشآموزان در کلاس مستقیماً بر کیفیت یادگیری، تمرکز معلم و مدیریت آموزشی اثر میگذارد. گذار از تراکم ۳۳.۵ به ۳۱.۲ نفر، گامی مثبت است اما تا زمانی که تهران نتواند به جایگاه مطلوبتری در مقایسه با شهرستانهای پیرامونی برسد، فشار بر سیستم آموزشی پایتخت باقی خواهد ماند.
مدیریت این روند، نیازمند آمایش دقیق سرزمینی و پایش مستمر تغییرات جمعیتی در مناطق ۲۲گانه تهران است. اگر کاهش جمعیت کلاساولیها تداوم یابد، باید انتظار داشت که در سالهای آینده، رویکرد آموزش و پرورش از "توسعه کمی و ساختوساز" به سمت "بهینهسازی و ارتقای کیفیت" تغییر جهت دهد اما تا آن زمان، ساخت کلاسهای جدید برای جبران تراکمهای غیرمتعارف همچنان در اولویت برنامهریزیها باقی میماند. آنچه مسلم است، تهران در آستانه دورانی جدید از تحولات جمعیتی در مدارس است که تصمیمگیریهای امروز، خروجی آن را در سالهای آتی رقم خواهد زد.
