پایان یک بحران ۵۰ ساله؛ قائمشهر در مسیر مدیریت نوین پسماند
سکینه مریخ جهان اقتصاد – بهرهبرداری از سایت مدرن پسماند قائمشهر را میتوان یکی از مهمترین گامها در مسیر ساماندهی یکی از قدیمیترین و پیچیدهترین چالشهای زیستمحیطی مازندران دانست؛ پروژهای که به گفته مسئولان، تنها به مدیریت زباله یک شهر محدود نمیشود و با توجه به جایگاه گردشگری مازندران و میزبانی سالانه از میلیونها مسافر، دارای ابعاد ملی است.
در آیین بهرهبرداری از این مجموعه، معاون حقوقی رئیسجمهور، استاندار مازندران و شهردار قائمشهر، از تغییر رویکرد در مدیریت پسماند سخن گفتند؛ رویکردی که قرار است مسیر چند دهه انباشت و دفن غیربهداشتی زباله را به سمت پردازش، بازیافت، تولید محصولات قابل استفاده، تصفیه شیرابه و در گامهای بعدی، تبدیل پسماند به انرژی تغییر دهد.
مسئله پسماند مازندران، فراتر از یک دغدغه محلی
حجتالاسلام والمسلمین مجید انصاری، معاون حقوقی رئیسجمهور، در این مراسم با تأکید بر اهمیت ملی طرحهای مدیریت پسماند در مازندران اظهار کرد: بهرهبرداری از سایت مدرن پسماند قائمشهر، تحقق یکی از خواستههای دیرینه علاقهمندان به طبیعت و زیباییهای کمنظیر مازندران است.
وی با اشاره به سفر سالانه میلیونها گردشگر به این استان افزود: مازندران در کنار طبیعت خدادادی و ظرفیتهای کمنظیر گردشگری، طی سالهای گذشته با پیامدهای ناخوشایند ناشی از انباشت و مدیریت غیراصولی پسماند نیز مواجه بوده است؛ موضوعی که نهتنها محیط زیست، بلکه سلامت عمومی و تصویر گردشگری این استان را تحت تأثیر قرار داده است.
معاون حقوقی رئیسجمهور خاطرنشان کرد: در گذشته عبور از برخی محدودههای محل انباشت زباله، با بوی نامطبوع و آزاردهنده همراه بود و این مسئله به خاطرهای تلخ برای شهروندان و مسافران تبدیل شده بود.
انصاری با بیان اینکه همواره مطالبهای عمومی برای رهایی مازندران از چنین آسیبهای زیستمحیطی وجود داشته است، اجرای طرحهای نوین مدیریت پسماند را گامی مؤثر در پاسخ به این مطالبه دانست و گفت: توسعه اینگونه پروژهها، علاوه بر کاهش آسیبهای زیستمحیطی و حفاظت از سلامت عمومی، میتواند در ارتقای کیفیت زندگی مردم و حفظ جایگاه گردشگری مازندران نقش مؤثری داشته باشد.
نقش بخش خصوصی در عبور از محدودیتهای مالی
وی همچنین با قدردانی از مدیران، مسئولان محلی، نمایندگان مجلس، سرمایهگذاران و دستاندرکاران اجرای پروژه، نقش بخش خصوصی را در پیشبرد طرحهای عمرانی و زیستمحیطی مهم ارزیابی کرد.
به گفته معاون حقوقی رئیسجمهور، در شرایطی که دولت برای تأمین منابع مالی پروژههای عمرانی با محدودیتهایی مواجه است، حضور سرمایهگذاران در چنین طرحهایی میتواند مسیر اجرای پروژههای زیرساختی و زیستمحیطی را تسهیل کند.
این نگاه، در شرایطی مطرح میشود که ساماندهی پسماند در مازندران نیازمند سرمایهگذاری مستمر، توسعه فناوری و تکمیل زنجیرهای است که از جمعآوری و پردازش آغاز میشود و به بازیافت، تولید محصولات جدید و کاهش دفن زباله ختم خواهد شد.
پایان یک مسیر ۵۰ ساله
کاظم علیپور، شهردار قائمشهر، نیز در این مراسم با اشاره به سابقه طولانی انباشت پسماند در این شهر اظهار کرد: پسماند طی سالهای گذشته به یکی از ابرچالشهای مازندران تبدیل شده بود؛ بهگونهای که در برخی مناطق، انباشت غیربهداشتی زباله به ایجاد تودهها و سکوهایی با ارتفاع قابل توجه منجر شده و حتی در مقاطعی، انتقال پسماند به استانهای دیگر نیز مطرح بوده است.
وی با بیان اینکه قائمشهر با انباشت زبالهای با قدمت حدود ۵۰ سال مواجه بوده است، گفت: مدیریت شهری برای ساماندهی بهداشتی سکوی قدیمی زباله و بازپیرایی این محدوده برنامهریزی کرده است.
شهردار قائمشهر افزود: هدف، تنها جمعآوری یا جابهجایی زباله نیست، بلکه باید نگاه به پسماند از یک معضل و هزینه دائمی به یک چرخه اقتصادی و زیستمحیطی تغییر کند.
تولید کود از پسماند؛ حرکت از هزینه به درآمد
یکی از مهمترین بخشهای سایت مدرن پسماند قائمشهر، بهرهبرداری از فاز دوم سالن تخمیر و راهاندازی بخشهای تولید کود فاین و کود گرانول است.
علیپور با اشاره به این اقدامات گفت: بهرهبرداری از این بخشها میتواند زمینه تبدیل پسماند از یک هزینه سنگین به منبعی برای ایجاد ارزش افزوده و کسب درآمد را فراهم کند.
تکمیل این زنجیره به معنای تغییر نگاه سنتی به پسماند است؛ نگاهی که در آن زباله، صرفاً مادهای برای دفن نیست، بلکه بخشی از آن پس از پردازش میتواند به محصولی قابل استفاده و دارای ارزش اقتصادی تبدیل شود.
تصفیه شیرابه؛ پاسخ به یکی از مهمترین نگرانیهای زیستمحیطی تصفیهخانه شیرابه سایت پسماند قائمشهر نیز از دیگر بخشهایی است که وارد مرحله بهرهبرداری اولیه و آزمایشی شده است.
شهردار قائمشهر، راهاندازی این بخش را یکی از دغدغهها و آرزوهای دیرینه مدیریت شهری عنوان کرد و گفت: کنترل و تصفیه شیرابه نقش مهمی در کاهش آثار زیستمحیطی ناشی از انباشت پسماند خواهد داشت.
وی همچنین از راهاندازی سپتاژ با مشارکت بخش خصوصی خبر داد و افزود: مجموعه این اقدامات با هدف حفاظت از محیط زیست و ارتقای سطح بهداشت و سلامت عمومی شهروندان دنبال میشود.
گام بعدی؛ تبدیل زباله به انرژی با RDF
برنامه مدیریت شهری قائمشهر تنها به پردازش و تولید کود محدود نشده و اجرای طرح تبدیل پسماند به انرژی با استفاده از فناوری RDF نیز در دستور کار قرار گرفته است.
علیپور با اشاره به پیگیری این طرح با مشارکت سیمان فیروزکوه و در چارچوب مسئولیتهای اجتماعی گفت: موافقتهای اولیه اجرای این طرح با حمایت استاندار مازندران انجام شده و تلاش میشود تا پایان سال، موضوع RDF به مرحله واگذاری و اجرا برسد.
به گفته وی، اجرای این طرح علاوه بر کمک به کاهش حجم پسماند و کنترل آثار زیستمحیطی آن، میتواند زمینه استفاده از سوخت مشتق از پسماند در صنایع سیمانی را فراهم کرده و در کنار ایجاد ارزش افزوده، به تأمین بخشی از نیاز انرژی صنایع کمک کند.
ظرفیت مدیریت روزانه ۵۰۰ تن پسماند
شهردار قائمشهر ظرفیت فعلی ورودی سایت پسماند این شهر را حدود ۲۵۰ تن در روز اعلام کرد و گفت: این مجموعه با برخورداری از دو خط ۲۵۰ تنی، ظرفیت پردازش مجموعاً ۵۰۰ تن پسماند در روز را دارد و با تکمیل چرخه فعالیت، آمادگی مدیریت این حجم از پسماند فراهم خواهد شد.
از مرحله پذیرش و پردازش تا فعالیت سالنهای تخمیر، تولید کود فاین و گرانول و تصفیه شیرابه، بخشهای مختلف این زنجیره در حال تکمیل است و در مراحل بعدی نیز اجرای RDF، توسعه کارخانه بازیافت و صنایع تبدیلی پسماند دنبال خواهد شد.
بیش از یک همت سرمایهگذاری در سایت پسماند
علیپور با اشاره به اقدامات انجامشده در دوره ششم شورای اسلامی شهر قائمشهر گفت: برای توسعه و تجهیز سایت پسماند، تجهیزات ویژهای خریداری شده که نمونه برخی از آنها در کشور محدود است.
وی ارزش روز تجهیزات و امکانات ایجادشده در این سایت را بیش از یکهزار میلیارد تومان اعلام کرد و افزود: مدیریت شهری با بهرهگیری از ظرفیتهای استانی، به دنبال تکمیل این مجموعه و ایجاد یک سایت جامع و الگویی در سطح کشور است.
این حجم از سرمایهگذاری نشان میدهد حل مسئله پسماند، تنها با اقدامات مقطعی امکانپذیر نیست و تکمیل زیرساختها، بهرهگیری از فناوریهای جدید و ایجاد چرخه اقتصادی در حوزه پسماند، سه ضلع اصلی مدیریت پایدار این چالش هستند.
هدفگذاری برای پایان بحران پسماند در مازندران
مهدی یونسیرستمی، استاندار مازندران، نیز در آیین بهرهبرداری از سایت مدرن پسماند قائمشهر اظهار کرد: این پروژه اکنون به بهرهبرداری رسیده و مردم میتوانند آثار اجرای آن را بهصورت ملموس مشاهده کنند.
وی با بیان اینکه تنها دو شهر برای تکمیل طرحهای مدیریت پسماند در استان باقی ماندهاند، افزود: پیشبینی میشود پروژههای مربوط به این شهرها نیز تا خرداد یا تیر سال آینده به مرحله تکمیل برسد و در نهایت تا پایان سال ۱۴۰۶، طرحهای مدیریت پسماند در سراسر استان به سرانجام برسد.
استاندار مازندران با تأکید بر تغییر رویکرد در این حوزه گفت: محدودهای که در گذشته محل دپوی زباله بود، امروز با بهرهگیری از دانش، تکنولوژی و فناوریهای روز، در مسیر ساماندهی اصولی و احیای زیستمحیطی قرار گرفته است.
یونسیرستمی اظهار امیدواری کرد: پس از تکمیل مراحل ساماندهی، این مجموعه به فضایی مناسب برای حضور شهروندان، توسعه گردشگری و افزایش نشاط اجتماعی تبدیل شود.
وی همچنین از عملکرد شهردار و مجموعه مدیریت شهری قائمشهر در اجرای این پروژه قدردانی کرد.
از دفن زباله تا اقتصاد پسماند
آنچه امروز در سایت پسماند قائمشهر دنبال میشود، صرفاً توسعه یک مجموعه شهری نیست؛ بلکه نشانهای از تغییر رویکرد در مواجهه با یکی از مهمترین چالشهای زیستمحیطی مازندران است.
استانی که سالها با معضل انباشت و دفن زباله دستوپنجه نرم کرده، اکنون در مسیر حرکت به سمت پردازش، بازیافت، تولید کود، تصفیه شیرابه، توسعه صنایع تبدیلی و تبدیل بخشی از پسماند به انرژی قرار گرفته است.
اگر این زنجیره بهطور کامل اجرا و تکمیل شود، پسماند میتواند از یک هزینه دائمی و تهدیدی برای محیط زیست و سلامت مردم، به بخشی از چرخه اقتصاد شهری تبدیل شود؛ مسیری که مسئولان مازندران امیدوارند با تکمیل پروژههای باقیمانده تا پایان سال ۱۴۰۶، الگوی جدیدی از مدیریت پسماند را در سطح کشور رقم بزند.
اکنون سایت مدرن پسماند قائمشهر در نقطهای ایستاده که موفقیت آن تنها با افتتاح چند بخش جدید سنجیده نخواهد شد؛ آزمون اصلی، استمرار بهرهبرداری، تکمیل صنایع تبدیلی، اجرای RDF، کنترل کامل شیرابه و تحقق وعده پایان دفن غیربهداشتی زباله است. اگر این زنجیره بهدرستی تکمیل شود، قائمشهر میتواند از شهری درگیر با میراث ۵۰ ساله انباشت زباله، به یکی از نمونههای قابل اتکای مدیریت نوین پسماند در کشور تبدیل شود.
