روایت «جهان اقتصاد» از نفس راحت اروپا و آسیا با توافق موقت ایران و آمریکا/ بازار انرژی روی لبه آتشبس
گلناز پرتوی مهر
بازار جهانی انرژی این روزها شاهد نوسانات بیسابقهای است که با اعلام توافق آتشبس دو هفتهای میان ایران و آمریکا ایجاد شد. معاملهگران و تحلیلگران بازار بر این باورند که این توافق میتواند فشار کوتاهمدت بر قیمتها را کاهش دهد، هرچند ابهامات و ریسکهای ساختاری همچنان پابرجا باقی مانده است.
قیمت پایه گاز طبیعی اروپا، که در ماههای اخیر با نگرانیهای جدی ناشی از تنشها در تنگه هرمز دست و پنجه نرم میکرد، در معاملات اخیر بزرگترین کاهش روزانه خود در بیش از دو سال گذشته را تجربه کرد. شاخص گاز بازار اروپا تحت تأثیر این توافق آتشبس تا ۲۰ درصد کاهش یافت، اتفاقی که بازتاب مستقیم آرامش موقت در منطقه و کاهش ریسکهای ژئوپولیتیکی محسوب میشود.
مسیر استراتژیک تنگه هرمز، که حدود یک پنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از طریق آن عبور میکند، در ماههای گذشته شاهد توقف تقریبی عبور محمولهها بود. این توقف پس از حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران در ۲۸ فوریه، باعث افزایش شدید قیمت سوخت و ایجاد نگرانیهای گسترده جهانی شد. با این حال، اعلام آتشبس موقت، بازار را تا حد زیادی آرام کرده و فرصت کوتاهمدتی برای تعدیل قیمتها ایجاد کرده است.
این کاهش شدید قیمتها تنها نتیجه کاهش نگرانیهای ژئوپولیتیکی نیست؛ بلکه تغییرات ناگهانی در موقعیتیابی صندوقهای پوشش ریسک و سایر سفتهبازان نیز نقش مهمی ایفا کرده است. قبل از توافق آتشبس، شرطبندیهای خرید خالص بیسابقهای در بازار انباشته شده بود که با انتشار خبر آتشبس به سرعت معکوس شد. تحلیلگران هشدار میدهند که حتی با وجود کاهش قیمتها، معاملهگران فیزیکی همچنان محتاط هستند و منتظر شواهد عملی از اجرای کامل توافق هستند.
در اروپا، معاملات آتی ماه آینده هلند، که به عنوان معیار قیمت گاز بازار اروپا شناخته میشود، تا ساعت هشت صبح به وقت آمستردام، با ۱۸ درصد کاهش به ۴۳.۷۰ یورو در هر مگاوات ساعت رسید. این کاهش ناگهانی نشاندهنده نگرانیهای قبلی بازار و اثر روانی توافق آتشبس است. کارشناسان معتقدند که این نوع نوسانات میتواند فرصتهای کوتاهمدتی برای خریداران ایجاد کند، اما ثبات بلندمدت بازار نیازمند حل ریشهای مسائل ژئوپولیتیکی و تداوم جریان انرژی است.
بازارهای آسیا نیز از این توافق بیبهره نماندند. قیمت گاز طبیعی مایع در آسیا، معروف به الانجی، پس از اعلام آتشبس تقریباً ۱۷ درصد کاهش یافت و به حدود ۱۵ دلار در هر واحد mBtu رسید. این کاهش قیمتها نشاندهنده تأثیر مستقیم ثبات ژئوپولیتیکی بر بازارهای آسیایی و حساسیت این بازارها به جریان نفت و گاز از تنگه هرمز است.
کارشناسان اقتصادی معتقدند که بازگشایی موقت تنگه هرمز میتواند فشارهای کوتاهمدت بر بازار انرژی را کاهش دهد، اما برای دستیابی به ثبات پایدار، مجموعهای از اقدامات سیاسی و دیپلماتیک بلندمدت ضروری است. در این میان، کشورهای واردکننده انرژی میتوانند از فرصت کاهش قیمتها برای تقویت ذخایر استراتژیک خود بهرهبرداری کنند، اقدامی که در صورت ادامه ناپایداری منطقهای میتواند نقش تعیینکنندهای داشته باشد.
برای کشورهای اروپایی، کاهش قیمت گاز به معنای کاهش فشار بر صنایع و خانوارها و صرفهجویی در هزینههای انرژی است. با این حال، تحلیلگران هشدار میدهند که بازارها هنوز در معرض شوکهای بعدی قرار دارند و نمیتوان با اطمینان کامل از بازگشت تنشها جلوگیری کرد. تجربه ماههای گذشته نشان داده است که حتی تغییرات موقت در وضعیت ژئوپولیتیکی میتواند تأثیر فوری و چشمگیری بر قیمتها داشته باشد.
از منظر ژئوپولیتیکی، توافق آتشبس دو هفتهای ایران و آمریکا میتواند نمونهای از دیپلماسی فعال در مدیریت بحران انرژی و کاهش تنشهای منطقهای تلقی شود. این نمونه نشان میدهد که سیاست و دیپلماسی میتوانند به سرعت واکنش بازارهای جهانی را تغییر دهند، اما تردیدها درباره پایداری توافق و احتمال افزایش مجدد تنشها پس از پایان دوره دو هفتهای همچنان باقی است.
بازار انرژی هنوز در شرایط شکنندهای قرار دارد. عوامل متعددی از جمله وضعیت ذخایر گاز، مصرف فصلی، ظرفیت تولید نفت و گاز، و تحولات ژئوپولیتیکی میتوانند مسیر قیمتها را در هفتهها و ماههای آینده تعیین کنند. نوسانات اخیر به وضوح نشان میدهد که بازارهای انرژی نسبت به هر تغییر سیاسی یا اقتصادی، حتی کوتاهمدت، واکنش سریع نشان میدهند.
با وجود کاهش قابل توجه قیمتها، معاملهگران و کارشناسان هشدار میدهند که نباید به این کاهش موقت دل خوش کرد. بازگشت ناگهانی تنشها یا هرگونه اختلال جدید در تنگه هرمز میتواند باعث افزایش شدید قیمتها و ایجاد فشار دوباره بر بازارها شود. در عین حال، این کاهش موقت فرصت مناسبی برای کشورهای مصرفکننده انرژی فراهم کرده تا برنامهریزی کوتاهمدت خود را با ریسک کمتر انجام دهند و ذخایر استراتژیک خود را تقویت کنند.
در مجموع، بازار جهانی انرژی همواره تحت تأثیر عوامل ژئوپولیتیکی حساس بوده است و توافق آتشبس دو هفتهای ایران و آمریکا نمونهای از اثر مستقیم سیاست بر قیمتها است. کاهش شدید قیمت گاز در اروپا و آسیا، واکنش سریع بازار به اخبار مثبت دیپلماتیک را نشان میدهد، اما ریسکهای بنیادین و عدم قطعیتها همچنان پابرجا هستند.
به عبارت دیگر، انرژی زیر سایه آتشبس اکنون آرام گرفته، اما همچنان هشداردهنده و غیرقابل پیشبینی باقی مانده است. معاملهگران و سیاستگذاران جهانی باید ضمن بهرهبرداری از فرصت کاهش قیمتها، نظارت دقیقی بر تحولات ژئوپولیتیکی و اقتصادی منطقه داشته باشند تا بتوانند از شوکهای احتمالی آینده پیشگیری کنند.
