تجربه اقتصادی یک تحریم
علیرضا تقوی نیا - تحلیلگر
پس از جنگ اکتبر ۱۹۷۳ (یوم کیپور)، کشورهای عربی عضو اوپک برای نخستین بار از نفت به عنوان سلاح استفاده کردند. در نشست کویت، وزرای نفت عربی بر سه محور توافق کردند: آزادی سرزمینهای اشغالی ۱۹۶۷ و احقاق حقوق فلسطین، کاهش ماهانه ۵ درصدی تولید تا زمان عقبنشینی اسرائیل، و قطع کامل فروش نفت به آمریکا.
عربستان سعودی تولید خود را ۲۵ درصد کاهش داد و صدور نفت به آمریکا را قطع کرد.عراق تأسیسات نفتی آمریکایی را ملی اعلام کرد. کویت و امارات نیز کاهش فوری تولید و قطع محمولههای نفتی به مقصد اروپا، آمریکا و ژاپن را اعلام کردند.
آمریکا ۱۰٪، اروپا ۷۵٪ و ژاپن ۸۰٪ نفت مورد نیاز خود را از اعراب تأمین میکردند. آمریکا با صفهای طولانی بنزین و جیرهبندی سوخت از ژانویه ۱۹۷۴ مواجه شد. اروپا نیز به جیرهبندی سوخت و تغییر سیاست خارجی در قبال اسرائیل ناچار شد. ژاپن صنعت خود را در معرض تعطیلی دید.
آمریکا برای کاهش آسیبپذیری، آژانس بینالمللی انرژی را تأسیس کرد و ذخیره استراتژیک نفت ایجاد نمود. این تحریم ثبات پول جهانی را تهدید کرد و اختلافات میان آمریکا و متحدان اروپاییاش تشدید یافت.
تحریم نفتی ۱۹۷۳ نشان داد نفت سلاحی راهبردی با توان تغییر معادلات جهانی است. اسرائیل پس از جنگ دچار رکود اقتصادی شد و رشد اقتصادیاش به صفر رسید.
اگرچه تحریم نتوانست شکست نظامی اعراب را جبران کند، اما ترس غرب از ادامه بحران نفتی، آمریکا را وادار کرد برای پایان جنگ فشار بیاورد و اسرائیل را به عقبنشینی و مذاکره تشویق نماید.
این رویداد ثابت کرد چند کشور عربی تولیدکننده میتوانند با تکیه بر اهرم نفت، اقتصاد و سیاست قدرتمندترین کشورهای جهان را به چالش بکشند.