«جهان اقتصاد» گزارش می دهد:
فرسودگی، زخم ناسور معادن
مهرناز خوشبخت - روزنامهنگار
در این مقطع زمانی بخش قابل توجهی از ماشینآلات معدنی فرسوده و کمبازده هستند.
اگر امروز برای نوسازی تجهیزات تصمیم نگیریم، فردا باید هزینههای سنگینتری بابت کاهش بهرهوری، افزایش حوادث مرگبار کار و افت کیفیت برداشت پرداخت کنیم.
با وجود این که تحریمها مانع بزرگی برای نوسازی تجهیزات است اما باید از تکنولوژی کشورهای معدود که هنوز ارتباط خود را قطع نکردهاند، استفاده کرد تا بهرهوری و ایمنی در معادن افزایش یابد و کمتر به محیط زیست آسیب برسد. این مسئله نه تنها یک چالش فنی بلکه یک ضرورت استراتژیک برای آینده پایدار صنعت معدن در ایران است که میتواند تحولات اساسی در عملکرد معادن ایجاد کند.
ماشینآلات معدنی مانند بیلهای مکانیکی، بالابرها، لودرها و تجهیزات استخراجی که سالها پیش خریداری شدهاند، اکنون در حال کاهش کارایی و افزایش هزینههای تعمیر و نگهداری هستند که منجر به بهرهوری پایین میشود.
بهرهوری در معادن به عنوان یکی از مهمترین شاخصهای اقتصادی، مستقیماً بر درآمدهای کشور تأثیر میگذارد و با فرسودگی تجهیزات، کاهش تولید و افزایش مصرف انرژی را به همراه دارد.
برای مثال، بسیاری از معادن زغالسنگ و مس در نقاط مختلف کشور با ماشینآلات قدیمی کار میکنند که نیاز به تعویض دارند. گزارشهای اخیر نشان میدهد که صنعت معدن ایران در حال حاضر با محدودیتهای زنجیره تأمین و کمبود تجهیزات مواجه است و واردات ماشینآلات معدنی به کمتر از نیاز داخلی رسیده است که این امر بهرهوری را کاهش میدهد.
تصمیمگیری برای نوسازی میتواند بهرهوری را تا ۳۰ درصد افزایش دهد و هزینههای عملیاتی را کاهش دهد. این افزایش بهرهوری نه تنها تولید را بالا میبرد بلکه درآمدهای صادراتی را نیز بهبود میبخشد.
در حالی که تحریمها دسترسی به تکنولوژی پیشرفته از تولیدکنندگان غربی را محدود کرده، کشورهای معدود دیگری مانند روسیه، چین و ترکیه همچنان ارتباطات تجاری خود را حفظ کردهاند.
تکنولوژیهای تولید شده در این کشورها میتواند جایگزین مناسبی برای تجهیزات فرسوده باشد. از جمله این تکنولوژیها، سیستمهای هوشمند و خودکار مانند سنسورهای نظارت واقعیزمان، کنترل از راه دور و هوش مصنوعی برای مدیریت تجهیزات میباشد که ایمنی کارگران را افزایش داده و حوادث را کاهش میدهد.
تحقیقات نشان میدهد که استفاده از اتوماسیون، هوش مصنوعی و اینترنت اشیاء در معادن میتواند ایمنی را به طور قابل توجهی ارتقا دهد و حوادث مرگبار را کاهش دهد.
این تکنولوژیها نه تنها بهرهوری را بهبود میبخشند بلکه به کاهش مصرف سوخت و کاهش آلایندهها در محیط زیست کمک میکنند. برای نمونه، استفاده از سیستمهای کنترل از راه دور در معادن روباز میتواند از خطر تصادفات جلوگیری کند و ایمنی کارگران را ارتقا دهد.
در معادن زیرزمینی نیز، تجهیزات هوشمند میتواند از گازهای خطرناک حفاظت کند و کیفیت استخراج را بهبود بخشد. این امر نه تنها جان کارگران را حفظ میکند بلکه هزینههای درمان و تعویض نیروی انسانی را نیز کاهش میدهد.
در ایران، با وجود تحریمها، شرکتهای معدنی و پیمانکاران میتوانند از شرکت های چینی برای تأمین قطعات و تجهیزات جدید استفاده کنند. این رویکرد میتواند هزینههای اولیه را کاهش دهد و کیفیت تجهیزات را بالا ببرد.
علاوه بر این، آموزش و توسعه نیروی انسانی نیز برای بهرهگیری کامل از تکنولوژی جدید ضروری است. در این زمینه، آموزش فنی و حرفهای نقش کلیدی دارد.
بر اساس گزارشهای سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی، آموزش فنیوحرفهای ایران رتبه جهانی خود را سه پله بهبود بخشیده است. این آموزشها شامل هنرستانها، دانشگاههای فنیوحرفهای و دانشگاه جامع علمی و کاربردی هستند و نیروی متخصص را برای مدیریت تجهیزات هوشمند فراهم میکنند.
آموزشهای مهارتی میتواند بهرهوری را تا ۴۰ درصد افزایش دهد و ایمنی را بهبود دهد. این آموزشها همچنین کارگران را با فناوریهای جدید آشنا کرده و از بروزرسانی مداوم بهرهوری میبرند.
در نتیجه، تصمیمگیری برای نوسازی تجهیزات معدنی با بهرهگیری از تکنولوژی کشورهای معدود میتواند تحولات اساسی در عملکرد معادن ایجاد کند.
این تحولات نه تنها به نفع اقتصاد کشور است اما نیز به محیط زیست کمک میکند که آلایندهها به حداقل برسند.
برای مثال، تکنولوژیهای مدرن با کاهش مصرف انرژی، آلایندههای هوا و آب را کاهش میدهند که با اهداف پایداری همخوانی دارد.
در یک کارخانه معدنی خاص مانند شرکت مس سرچشمه، اجرای فناوریهای چهارم انقلاب صنعتی میتواند چالشهای موجود را حل کند و بهرهوری را افزایش دهد.
این مسئله نه تنها یک چالش فنی بلکه یک ضرورت استراتژیک برای آینده پایدار صنعت معدن در ایران است که میتواند تحولات اساسی در عملکرد معادن ایجاد کند.
با اجرای این برنامهها، معادن ایران میتوانند به یکی از فعالترین بخشهای اقتصادی کشور تبدیل شوند و بهرهوری و ایمنی را به سطح جهانی برسانند. این رویکرد نه تنها هزینههای آینده را کاهش میدهد بلکه آیندهای روشنتر برای نسلهای آینده فراهم میآورد.
