مصرف بهینه گاز؛ از تجربه خراسان رضوی تا الگوی ملی در پایداری انرژی
جواد آریانی- خراسان رضوی، استانی که امروز با برخورداری از پوشش تقریباً کامل گازرسانی شهری و روستایی به عنوان یکی از قطبهای مصرف و توزیع انرژی کشور شناخته میشود، در سالهای اخیر به صحنه تحقق یکی از مهمترین سیاستهای دولت چهاردهم در حوزه انرژی تبدیل شده است؛ سیاستی که با محوریت «مصرف بهینه گاز در بخشهای خانگی، صنعتی و کشاورزی» و با اتکا به مشارکت مردم، ابتکارات مدیریتی و توسعه شرکتهای کارور، توانسته پایداری ۱۰۰ درصدی جریان گاز را حتی در سردترین روزهای سال تضمین کند.
به گزارش روابط عمومی شرکت گاز استان خراسان رضوی، مصرف گاز طبیعی در این استان طی یک دهه گذشته روندی افزایشی داشته و همزمان با توسعه شهرنشینی، رشد صنایع و گسترش فعالیتهای کشاورزی، سهم این استان در سبد مصرف انرژی کشور نیز افزایش یافته است. خراسان رضوی با جمعیتی بیش از ۶.۵ میلیون نفر و وجود کلانشهر مشهد به عنوان دومین شهر پرجمعیت ایران، یکی از پرمصرفترین استانها در فصل سرد سال محسوب میشود. با این حال، آنچه خراسان رضوی را از بسیاری از استانها متمایز میکند، نه صرفاً حجم مصرف، بلکه نحوه مدیریت مصرف و پایداری شبکه گازرسانی است؛ موضوعی که به یکی از دستاوردهای شاخص دولت چهاردهم و شرکت ملی گاز ایران تبدیل شده است.
پوشش گسترده گازرسانی؛ زیربنای مصرف بهینه
بر اساس آخرین آمار رسمی، امروز تمامی ۹۶ شهر استان خراسان رضوی و بیش از ۲۷۰۰ روستای بالای ۲۰ خانوار از نعمت گاز طبیعی برخوردارند. این آمار نشان میدهد که ضریب نفوذ گاز در استان به مرز ۹۹ درصد رسیده و عملاً خراسان رضوی در زمره استانهایی قرار دارد که مأموریت گازرسانی عمومی در آن تقریباً به پایان رسیده است. تحقق این پوشش گسترده، نتیجه سالها سرمایهگذاری در توسعه شبکه انتقال و توزیع، احداث ایستگاههای تقلیل فشار، اجرای خطوط تغذیه و انشعابدهی به مشترکان شهری و روستایی است.
با تکمیل زیرساختها، تمرکز سیاستگذاران حوزه انرژی از «گازرسانی» به سمت «مدیریت مصرف» تغییر یافته است. در واقع امروز مسئله اصلی نه دسترسی به گاز، بلکه نحوه استفاده صحیح و بهینه از آن است. آمارها نشان میدهد در روزهای اوج مصرف زمستانی، میزان مصرف گاز در استان خراسان رضوی به حدود 65 میلیون مترمکعب در شبانهروز میرسد که حدود 90 درصد آن مربوط به بخش خانگی، تجاری و عمومی است. این سهم بالا نشان میدهد هرگونه اصلاح الگوی مصرف در بخش خانگی، تأثیری مستقیم و قابل توجه بر پایداری شبکه و تأمین گاز سایر بخشها خواهد داشت.
ابتکارات دولت چهاردهم و نقش شرکتهای کارور
یکی از محورهای اصلی سیاست انرژی دولت چهاردهم، استفاده از ظرفیت شرکتهای کارور و بخش خصوصی برای افزایش بهرهوری، کاهش هدررفت و ارتقای مدیریت مصرف بوده است. شرکتهای کارور در حوزه گاز، وظیفه اجرای پروژههای اجرایی، نگهداشت شبکه، هوشمندسازی تجهیزات و پایش مصرف را بر عهده دارند و نقش واسط میان دولت و بدنه اجرایی صنعت گاز را ایفا میکنند.
در خراسان رضوی، چندین شرکت کارور در حوزههای مختلف فعالیت میکنند. استفاده از این ظرفیت باعث شده بسیاری از فرآیندها با سرعت بیشتر و هزینه کمتر انجام شود و در عین حال کیفیت خدمات نیز افزایش یابد. دولت چهاردهم با حمایت از این شرکتها و واگذاری بخشی از امور اجرایی به آنها، توانسته تمرکز شرکت ملی گاز و شرکتهای استانی را از کارهای روزمره به سمت برنامهریزی راهبردی و سیاستگذاری سوق دهد.
از جمله ابتکارات مهم دولت در این حوزه، توسعه سامانههای هوشمند پایش مصرف، استفاده از کنتورهای دیجیتال در برخی مناطق پایلوت و راهاندازی سیستمهای تحلیل داده برای پیشبینی اوج مصرف بوده است. این اقدامات به مدیران صنعت گاز امکان میدهد تا پیش از بروز بحران، نسبت به مدیریت بار شبکه اقدام کنند و از بروز افت فشار یا قطع گاز جلوگیری شود.
بخش خانگی؛ محور اصلی مدیریت مصرف
بخش خانگی مهمترین و پرمصرفترین بخش در سبد مصرف گاز استان خراسان رضوی است. در زمستان، بیش از دو سوم گاز توزیعی استان در منازل مسکونی مصرف میشود. به همین دلیل، فرهنگسازی در این حوزه نقش کلیدی در تحقق مصرف بهینه دارد.
شرکت گاز استان خراسان رضوی طی سالهای اخیر برنامههای گستردهای در حوزه اطلاعرسانی و آموزش عمومی اجرا کرده است؛ از تولید محتوا در رسانهها و فضای مجازی گرفته تا نصب بنرهای شهری، اجرای پویشهای مردمی و همکاری با آموزش و پرورش برای آموزش دانشآموزان. یکی از موفقترین این برنامهها، پویش ملی «دو درجه کمتر» بود که با هدف کاهش دمای محیطهای مسکونی و اداری به میزان دو درجه طراحی شد.
بر اساس برآوردهای کارشناسی، کاهش هر یک درجه دمای محیط میتواند حدود ۶ درصد در مصرف گاز صرفهجویی ایجاد کند؛ به این معنا که با مشارکت عمومی، امکان آزادسازی میلیونها
مترمکعب گاز در روز فراهم میشود.
در کنار این پویشها، توصیههایی مانند تنظیم دمای رفاه بین ۱۸ تا 20 درجه، استفاده از لباس گرم در منزل، خاموش کردن وسایل گرمایشی در اتاقهای بلااستفاده، سرویس منظم بخاریها و پکیجها و استفاده از درزگیر برای پنجرهها، به عنوان راهکارهای ساده اما مؤثر مطرح شدهاند. بررسیها نشان میدهد تنها با رعایت همین نکات، یک خانوار میتواند بین ۲۰ تا ۳۰ درصد در مصرف گاز صرفهجویی کند.
صنعت؛ مصرف هدفمند برای تولید پایدار
بخش صنعتی خراسان شامل طیف گستردهای از واحدهای تولیدی از صنایع بزرگ مانند فولاد، سیمان و پتروشیمی تا صنایع کوچک و متوسط است. این بخش اگرچه سهم کمتری نسبت به بخش خانگی در مصرف دارد، اما از نظر اقتصادی و اشتغالزایی اهمیت بالایی دارد. به همین دلیل، سیاست مدیریت مصرف در صنعت نه بر پایه کاهش مصرف، بلکه بر پایه «مصرف هدفمند و بهرهور» طراحی شده است.
در سالهای اخیر، شرکت گاز با همکاری سازمان صنعت، معدن و تجارت، برنامههایی برای بهینهسازی مصرف انرژی در صنایع اجرا کرده است. این برنامهها شامل جایگزینی تجهیزات قدیمی با ماشینآلات کممصرف، استفاده از مشعلهای راندمان بالا، بازیافت حرارت در خطوط تولید و پایش مستمر مصرف بوده است. نتایج این اقدامات نشان میدهد بسیاری از واحدهای صنعتی توانستهاند بدون کاهش تولید، مصرف گاز خود را بین ۱۰ تا ۱۵ درصد کاهش دهند. همچنین در دورههای اوج مصرف زمستانی، با مدیریت هوشمند شبکه، اولویت تأمین گاز به صنایع حیاتی داده میشود و صنایع بزرگ با هماهنگی قبلی، بخشی از مصرف خود را به سوخت جایگزین منتقل میکنند. این مدل همکاری میان صنعت و شرکت گاز، یکی از عوامل اصلی پایداری ۱۰۰ درصدی جریان گاز در استان به شمار میرود.
کشاورزی؛ انرژی مطمئن برای امنیت غذایی
بخش کشاورزی خراسان رضوی نیز در سالهای اخیر سهم قابل توجهی از گاز طبیعی را به خود اختصاص داده است. گازرسانی به روستاها، گلخانهها، دامداریها و واحدهای فرآوری محصولات کشاورزی، نقش مهمی در کاهش هزینههای تولید و افزایش بهرهوری این بخش داشته است. استفاده از گاز طبیعی به جای سوختهای مایع و سنتی، علاوه بر کاهش هزینه، موجب کاهش آلایندگی زیستمحیطی و افزایش ایمنی نیز شده است.
در بسیاری از مناطق روستایی استان، گلخانهها با استفاده از گاز طبیعی توانستهاند تولید محصولات خارج از فصل را توسعه دهند و سهم قابل توجهی در تأمین بازار داخلی و حتی صادرات داشته باشند. همچنین واحدهای دامداری و مرغداری با استفاده از سیستمهای گرمایشی مبتنی بر گاز، شرایط بهداشتی بهتری برای پرورش دام و طیور فراهم کردهاند.
با این حال، در بخش کشاورزی نیز مسئله مصرف بهینه اهمیت دارد. کارشناسان توصیه میکنند استفاده از عایقبندی مناسب در گلخانهها، بهرهگیری از سیستمهای گرمایش موضعی و کنترل دما بر اساس نیاز واقعی گیاه یا دام، میتواند مصرف گاز را به شکل چشمگیری کاهش دهد.
پایداری ۱۰۰ درصدی؛ نتیجه مشارکت ملی
پایداری کامل جریان گاز در خراسان رضوی طی زمستانهای اخیر، به ویژه در روزهایی که دما به زیر صفر رسیده و مصرف به اوج خود نزدیک شده است، یکی از دستاوردهای مهم صنعت گاز کشور محسوب میشود. این پایداری نه صرفاً نتیجه تلاش کارکنان شرکت گاز، بلکه حاصل یک زنجیره مشارکت ملی است؛ از سیاستگذاری دولت و سرمایهگذاری در زیرساختها گرفته تا نقش شرکتهای کارور و همراهی مردم در مصرف بهینه.
بررسی عملکرد شبکه گاز استان نشان میدهد حتی در سردترین روزها نیز هیچ شهر یا روستایی با قطعی گسترده گاز مواجه نشده است. این موضوع نشاندهنده بلوغ مدیریتی در صنعت گاز و حرکت به سمت حکمرانی هوشمند انرژی است.
در مجموع، تجربه خراسان رضوی نشان میدهد که مصرف بهینه گاز صرفاً یک توصیه اخلاقی یا زیستمحیطی نیست، بلکه یک ضرورت اقتصادی و اجتماعی است. در شرایطی که انرژی به یکی از مؤلفههای اصلی امنیت ملی تبدیل شده، هر مترمکعب گاز صرفهجوییشده میتواند به توسعه صنعت، اشتغالزایی، افزایش صادرات و بهبود کیفیت زندگی مردم کمک کند. آینده صنعت گاز ایران، بیش از هر چیز به فرهنگ مصرف، نوآوری مدیریتی و مشارکت اجتماعی وابسته است؛ مؤلفههایی که امروز در خراسان رضوی به صورت ملموس در حال تحقق است.
م ع 20
