بازسازی صنایع آسیبدیده در انتظار ورود به فاز اجرا؛ حلقه مفقوده کجاست؟
با گذشت دو ماه از ابلاغ دستورالعمل صمت، بازسازی صنایع همچنان در مرحله ارزیابی و بلاتکلیف مانده است.
بیش از دو ماه از ابلاغ دستورالعمل وزارت صنعت، معدن و تجارت برای بازسازی واحدهای تولیدی آسیبدیده از جنگ امریکا و رژیم صهیونیستی بر علیه میگذرد؛ برنامهای که قرار بود با شناسایی سریع خسارتها و تدوین بستههای حمایتی، زمینه بازگشت واحدهای صنعتی به مدار تولید را فراهم کند. با این حال، آخرین اظهارات مسئولان نشان میدهد پروندهها همچنان در مرحله ارزیابی و کارشناسی قرار دارند و هنوز به مرحله تصمیمگیری نهایی نرسیدهاند.
26 فروردینماه امسال، سخنگوی وزارت صمت از تدوین پروتکل ویژه بازسازی صنایع آسیبدیده و ابلاغ آن به استانها خبر داده بود. بر اساس این سازوکار، واحدهایی که به صورت مستقیم در جریان حملات آسیب دیدهاند، باید با مراجعه به ادارات کل صمت استانها فرآیند خوداظهاری خسارت را آغاز کنند تا پس از بررسی کارشناسان رسمی، نوع و میزان حمایت در ستاد وزارت صمت تعیین شود.
اکنون اما با گذشت بیش از دو ماه از آغاز این فرآیند، عزت الله زارعی به تسنیم اعلام کرده است که بخشی از پروندهها هنوز در مرحله کارشناسی رسمی قرار دارند و در ستاد وزارت صمت نهایی نشدهاند.
بازسازی؛ موضوعی فراتر از پرداخت خسارت
کارشناسان معتقدند بازسازی واحدهای تولیدی صرفاً به معنای جبران خسارت ساختمان یا تجهیزات نیست، بلکه به حفظ اشتغال، جلوگیری از کاهش تولید و تداوم فعالیت زنجیرههای صنعتی مربوط میشود. هر روز تأخیر در تعیین تکلیف واحدهای آسیبدیده میتواند بر نقدینگی بنگاهها، قراردادهای تولید و حتی بازار برخی کالاها اثرگذار باشد.
البته روند ارزیابی خسارت در چنین شرایطی نیازمند دقت و مستندسازی است و طبیعی است که دولت برای جلوگیری از بروز خطا در پرداختها، بررسیهای کارشناسی را در اولویت قرار دهد. با این حال فعالان صنعتی معتقدند اکنون زمان ورود به فاز اجرایی بازسازی فرا رسیده و لازم است فرآیندها با سرعت بیشتری دنبال شوند.
ظرفیت سازمانهای توسعهای کجاست؟
یکی از پرسشهای مهم در این میان، نقش سازمانهای توسعهای کشور در فرآیند بازسازی صنایع آسیبدیده است. سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو) و سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (ایمیدرو) اساساً با مأموریت توسعه صنعتی، نوسازی واحدها، تأمین زیرساخت و اجرای طرحهای بزرگ صنعتی شکل گرفتهاند و تجربه قابل توجهی در مدیریت پروژههای بازسازی و توسعه دارند.
به اعتقاد کارشناسان، در شرایط فعلی میتوان از ظرفیت این سازمانها فراتر از نقش مشورتی استفاده کرد. ایدرو میتواند در بازسازی واحدهای صنعتی، تأمین ماشینآلات، نوسازی خطوط تولید و حتی طراحی بستههای حمایتی مشارکت مستقیم داشته باشد. از سوی دیگر ایمیدرو نیز با توجه به تجربه گسترده در اجرای پروژههای معدنی و صنعتی، توانایی پشتیبانی از واحدهای آسیبدیده در بخش معدن و صنایع معدنی را دارد.
در بسیاری از کشورها پس از وقوع بحرانها، نهادهای توسعهای به بازوی اجرایی دولت برای بازسازی بخش تولید تبدیل میشوند؛ چرا که این سازمانها علاوه بر شناخت فنی، از ابزارهای مالی، سرمایهگذاری و شبکه گسترده صنعتی نیز برخوردارند.
در شرایط کنونی به نظر میرسد مهمترین نیاز بخش تولید، عبور از مرحله شناسایی خسارت و ورود به فاز عملیاتی بازسازی است. هرچند کارشناسی دقیق پروندهها ضروری است، اما فعالان اقتصادی انتظار دارند همزمان با تکمیل ارزیابیها، سازوکارهای اجرایی نیز فعال شود تا واحدهای آسیبدیده بتوانند هرچه سریعتر به چرخه تولید بازگردند.
بر همین اساس، استفاده از ظرفیت سازمانهای توسعهای، صندوقهای حمایتی و شبکه بانکی میتواند فرآیند بازسازی را تسریع کند. به ویژه آنکه هدف اصلی از این اقدامات تنها جبران خسارت نیست، بلکه حفظ تولید، اشتغال و جلوگیری از ایجاد وقفه در فعالیت بنگاههای صنعتی کشور است.
در مجموع، آنچه امروز بیش از هر چیز اهمیت دارد، تبدیل برنامههای اعلامی به اقدامات اجرایی است. بخش تولید کشور نشان داده که در شرایط دشوار نیز توان ادامه فعالیت را دارد، اما تداوم این مسیر نیازمند آن است که سازوکارهای بازسازی با سرعت بیشتری وارد مرحله عمل شوند و تمامی ظرفیتهای توسعهای کشور برای احیای واحدهای آسیبدیده به کار گرفته شود.
