جهان اقتصاد گزارش می دهد؛ واگنهای چینی در ایستگاه خُلفوعده
گروه زیربنایی رضا پورحسین
جهان اقتصاد: در حالی که شهروندان در پایتخت در زیر فشار کمبود وسایل حمل و نقل عمومی هر روز دچار عذاب می شوند، رئیس شورای شهر تهران در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت واگنهای متروی تهران که قرار بود از سوی شرکت چینی تأمین شود، با لحنی صریح و انتقادی گفته است که از قرار معلوم چینیها در قرارداد با شهرداری تهران هم خلف وعده میکنند. آنها کشوری بزرگ و قدرتمند هستند و باید به تعهدات خود پایبند بمانند. واگنها ساخته شده و آماده حمل بودهاند اما هنوز این انتقال انجام نشده است. امیدوارم هرچه زودتر این وعده عملی شود.
وی در رابطه با علت این خلف وعده اعلام کرده است که چین خودش ابرقدرت است و چنین ابرقدرتی اصولاً نباید تحت نفوذ کشورهای دیگر قرار بگیرد اما در این مورد خاص خلف وعده کرده است.
این اولین بار نیست که چین در تعاملات خود با ایران به وعدههایش عمل نمیکند. چندی پیش نیز رئیسجمهور به صراحت اعلام کرد که چینیها به تعهدات خود در برخی حوزهها پایبند نبودهاند. این موضوع دیگر یک اتفاق موردی نیست، بلکه الگویی تکرارشونده است که نمیتوان از کنار آن به سادگی گذشت.
این تجربه نشان میدهد که اساساً نمیتوان در مسائل راهبردی و زیرساختی صرفاً به چین و به طور کلی جهان شرق تکیه کرد. تنوعبخشی به شرکای اقتصادی و تجاری یک ضرورت است. ما باید بتوانیم با کشورهای اروپایی و حتی آمریکا نیز مراوده اقتصادی داشته باشیم. انزوای ایران نباید به ابزاری تبدیل شود که یک کشور خاص از آن سوءاستفاده کند و در حالی که منافع هنگفتی به دست میآورد، به تعهدات خود عمل نکند.
چین در سالهای اخیر حجم قابل توجهی نفت ایران را با تخفیفهای قابل ملاحظه خریداری کرده و از این طریق سودهای کلانی به جیب زده است. این در حالی است که در مقابل، در پروژههای زیرساختی نظیر تأمین واگنهای مترو که برای شهر تهران حیاتی است، تعلل میکند یا به وعدههای خود عمل نمیکند.
این عدم توازن قابل پذیرش نیست. کشوری که سالانه میلیاردها دلار از منابع انرژی ایران منتفع میشود، نمیتواند در پروژهای به این مهمی که مستقیماً به بهبود کیفیت زندگی شهروندان مربوط است، کوتاهی کند.
در چنین مواردی است که تاکید می شود که ایران نباید خود را در موقعیتی قرار دهد که یک قدرت خارجی بتواند از انزوای ما بهرهبرداری کند. تنوع شرکا، مذاکره با غرب برای رفع موانع، تقویت دیپلماسی اقتصادی با اروپا و حتی تلاش برای ایجاد زمینههای محدود اما مؤثر همکاری با آمریکا، همه اینها میتواند اهرمهای فشار را از دست طرفهایی بگیرد که گاه به تعهدات خود عمل نمیکنند.
این اظهارات در شرایطی بیان شد که شهروندان تهران همچنان با مشکلات جدی در حوزه حملونقل عمومی مواجه هستند و تأخیر در ورود واگنهای جدید، فشار مضاعفی بر شبکه مترو وارد کرده است.
بسیاری از کارشناسان نیز معتقدند که تداوم این وضعیت نه تنها به ضرر مدیریت شهری است، بلکه اعتماد عمومی به وعدههای مسئولان را نیز خدشهدار میکند. رئیس شورا با این سخنان صریح، عملاً زنگ خطری را به صدا درآورد که نشان میدهد وابستگی یکجانبه به یک قدرت اقتصادی در حوزههای حساس زیرساختی، میتواند هزینههای سنگینی برای کشور و مردم به همراه داشته باشد.
قرارداد تأمین واگنهای متروی تهران با شرکتهای چینی یکی از پروژههای کلیدی نوسازی ناوگان حملونقل عمومی پایتخت است. این قرارداد در سال ۱۴۰۲ طی سفر شهردار تهران به چین، با افزایش ۲۵ درصدی به ۷۹۱ دستگاه ارتقا یافت. ارزش کل پس از افزایش به حدود ۱ میلیارد دلار رسید. جزئیات شامل واردات ۵۶ واگن کامل، مونتاژ ۷۰ واگن در ایران، داخلیسازی تا ۵۵ درصد و تأمین مالی عمدتاً از طریق فاینانس چینی و اعتبار نفتی است.
هدف اصلی، افزایش ظرفیت ناوگان مترو تا ۷۴ درصد و رفع کمبود شدید واگن در خطوط پرمسافر بود. زمانبندی اولیه پیشبینی تحویل اولین سری را ۲۳ تا ۲۷ ماه پس از فعالسازی مالی اعلام کرده بود و ورود واگنها از سال ۱۴۰۴-۱۴۰۵ برنامهریزی شده بود.
این تأخیر در حالی ادامه دارد که پیشتر معاون حملونقل شهرداری در بهمن ۱۴۰۴ ورود ۱۵ واگن تا پایان اسفند را وعده داده بود، اما طبق اظهارات اخیر شورای شهر، این وعده نیز محقق نشده است. قرارداد همچنان پابرجاست اما عدم ارسال بهموقع، فشار بر شبکه مترو و اعتماد عمومی را افزایش داده و نشاندهنده چالشهای جدی در اجرای تعهدات طرف چینی است.
