چابهار بدون تعیین نقشه ژئوپلیتیک توسعه نخواهد یافت
یک تحلیلگر اقتصادی میگوید توسعه چابهار با تکیه بر حمایت مالی ممکن نیست و این بندر تنها در چارچوب یک نقشه ژئوپلیتیک و اقتصاد سیاسی روشن به مزیت راهبردی تبدیل میشود.
بندر چابهار، تنها بندر اقیانوسی ایران، در کرانه دریای مکران (عمان) و در فاصله اندکی از آبهای آزاد قرار گرفته است. این موقعیت منحصر به فرد، برخلاف بنادر شمالی خلیج فارس که به تنگه هرمز وابسته اند، امنیت ترانزیتی و دسترسی به اقیانوس هند را بدون محدودیت ژئوپلیتیک فراهم می¬کند. با ظرفیت فعلی ۸.۵ میلیون تن در سال (قابل افزایش به ۲۵ میلیون تن پس از تکمیل فاز دوم)، چابهار کوتاهترین مسیر خشکی به افغانستان و کشورهای محصور در خشکی آسیای مرکزی را دارد. با این حال، اباصالح تقیزاده، عضو شورای علمی مؤسسه علم و سیاست اشراق، تأکید دارد که توسعه این بندر استراتژیک، نیازمند قرار گرفتن در یک بازی بزرگ اقتصاد سیاسی و ترسیم یک نقشه ژئوپلیتیکی روشن است؛ نقشهای که باید به خلق مزیتهای ژئواکونومیک در بندر چابهار منتهی شود.
اباصالح تقیزاده با تحلیل جایگاه بندر چابهار در معادلات منطقهای تأکید کرد که این بندر استراتژیک بدون قرار گرفتن در یک بازی بزرگ اقتصاد سیاسی و خلق مزیتهای ژئواکونومیک، به توسعه واقعی دست نخواهد یافت.
چابهار بهعنوان تنها بندر اقیانوسی ایران با ظرفیت فعلی ۸.۵ میلیون تن در سال و امکان افزایش تا ۲۵ میلیون تن پس از تکمیل فاز دوم، کوتاهترین مسیر خشکی به افغانستان و آسیای مرکزی محسوب میشود. با وجود این ویژگیها، تقیزاده معتقد است که توسعه بندر با اختصاص بودجه یا حمایتهای مالی محقق نمیشود و نیازمند قرار گرفتن در چارچوب یک طرح کلان ژئوپلیتیک است.
وی با اشاره به دیدگاههای نادرست در مورد کریدورها گفت برخی تصور میکنند کریدورها صرفاً پروژههای تجاری یا معادل جادههای ترانزیتی هستند، در حالی که کریدورها تنها زمانی شکل میگیرند که بر نقشه ژئوپلیتیک مبتنی بر معادلات قدرت جهانی منطبق باشند. او افزود داشتن مسیر نزدیکتر بهتنهایی برای تبدیل یک مسیر به کریدور کافی نیست و کشورها این مسیرها را بر اساس نیازهای راهبردی خود طراحی میکنند.
این تحلیلگر با اشاره به نمونه روسیه اظهار کرد که این کشور بهدلیل محدودیتهای مرزی غربی و تمایل نداشتن به وابستگی کامل به چین، نیازمند مسیرهای جدید دسترسی به آبهای آزاد است و چابهار میتواند بخشی از این معادله باشد. او تأکید کرد تصمیمگیری درباره نقش چابهار در تجارت غلات، انرژی یا دسترسی روسیه به جنوب، موضوعی کاملاً سیاسی و راهبردی است.
تقیزاده با نقد نگاه صرفاً ترانزیتی به چابهار گفت اتکای صرف به عبور کالا از این بندر و دریافت حق ترانزیت، توسعه ایجاد نمیکند. به گفته وی، باید به سمت خلق مزیتهای ژئواکونومیک مانند تبدیل ایران به هاب غلات، دپوی محصولات کشاورزی یا طراحی نقش ایران در نقشه انرژی منطقه حرکت کرد.
وی همچنین نسبت چابهار با کریدور شمال–جنوب و پروژه سیپک را مورد توجه قرار داد و گفت این مسیرها میتوانند همافزا باشند، اما ایران باید ابتدا اولویت راهبردی خود را تعیین و سپس مزیتهای لازم را خلق کند.
تقیزاده در پایان تأکید کرد تا زمانی که نقشه ژئوپلیتیک روشن و مزیتهای ژئواکونومیک ایجاد نشود، توسعه چابهار در حد شعار باقی خواهد ماند و این بندر تنها زمانی میتواند موتور پیشران توسعه کشور شود که از یک معبر جغرافیایی به یک گره فعال در بازی اقتصاد سیاسی منطقه تبدیل شود.
