کد خبر: 7069
تاریخ انتشار: ۲۸ آبان ۱۳۹۳

کیفیت همواره در لوای قیمت پنهان مانده است

کیفیت همواره در لوای قیمت پنهان مانده است

نويسنده: اسماعيل شايسته (كارشناس ارشد مهندسي صنايع و MBA)

همزمان با فرارسيدن 22 آبان ماه، روز جهاني كيفيت، و لزوم توجه بيشتر به ابعاد اين مقوله در سطح جوامع كوچكتر تا نيل به اهداف جهاني، در زير مختصري به اين موضوع و نگاه موجود در سطح بين المللي پرداخته شده است.
هدف از تعيين روز جهاني كيفيت، ترويج آگاهي از مفهوم كيفيت در سراسر جهان و تشويق به رشد و شكوفايي افراد و سازمان ها مي باشد. در يك اقتصاد جهاني كه موفقيت به كيفيت، نوآوري و پايداري وابسته است، روز جهاني كيفيت شانسي براي تقويت اين موارد بعنوان پايه هاي سازمان و تمركز بر اهميت مقوله كيفيت است.
ترديدي نيست كه كيفيت از دير باز واژه اي بسيار دلنشين در بسياري از ابعاد زندگي انسان بوده است. درست از زماني كه انسان كالا را براي خود توليد كرده است تا زماني كه تبادل پاياپاي به عنوان انقلابي در تاريخ شكل گرفته است، همواره كيفيت به هر عنوان مطرح بوده است. در دنياي امروز نيز كه توجه به ابعاد كيفيت و خواسته هاي مشتريان در حال رشد مي باشد تنها راه رقابت در اين عرصه، افزايش كيفيت تعيين گرديده است. علوم مختلف مهندسي، استانداردهاي محصولات، تجهيزات مدرن، آزمايشگاه ها و اين گونه موارد مويد اين نكته نيز مي توانند باشند.
يكي از مهمترين مسائلي كه در زمينه تجارت جهاني بايد بدان اشاره كرد مساله بهينه سازي و توليد با كيفيت هر چه بيشتر است. همان طوري كه در جريان صادرات و واردات ديده می شود، بواسطه تحولات و پيشرفت هاي فني و علمي در حمل و نقل، ارتباطات و اطلاعات، تجارت جهاني رشد قابل ملاحظه اي كرده است. لذا با كاهش موانع تجاري و قراردادهاي جهاني، رشد سازمانهاي بين المللي گواهي دهنده كيفيت، آزاد سازي اقتصادي و رشد بخش خصوصي و از بين رفتن موانع گمركي، روزانه تجارت جهاني شتاب بيشتري بخود گرفته و تقاضا در سطح جهان براي محصولات تجاري و خدماتي افزايش يافته است و از طرف ديگر مشتريان خواهان محصولاتي با كيفيت بهتر می باشند.
واژه كيفيت در همه جا و در تمام جنبه هاي زندگي وجود دارد. براي سازمان ها، نيز بكارگيري رويكردهاي كيفيتي، يك شرط لازم براي ايجاد يك كسب و كار پايدار است. درست است كه در همه زمانهاي گذشته و بيشتر در اين سالها كيفيت در لواي قيمت پنهان مانده و نقش خود را كمرنگ كرده است ولي در عصري كه قدرت انتخاب براي هر انسان از حد و حدود كشور به گستره جهاني ميل كرده واژه كيفيت ارزشي دو چندان يافته است.
رويكردهاي كيفيتي مي توانند سازمان را در مسيرهاي مناسب هدايت كرده و از اهداف زيادي بهرمند سازند. برخي از اين موارد عبارتند از "افزايش رضايت مشتري"، "كاهش هزينه ها"، افزايش سودآوري"، "بهبود نوآوري"، "كمك به شناسايي و مديريت ريسك ها"، "اطمينان از نظارت در سطح سازمان و مسئوليت سپاري" و غيره.
كيفيت چيست ؟
در يك نگاه، كيفيت نتيجه اي است از ويژگي يك محصول يا خدمات ارائه شده به يك مشتري و نشان مي دهد كه سازمان تمام ذينفعان خود را چگونه راضي نموده است. چنانچه اين نيازهاي مشتريان، شناسايي و برآورده شود، كيفيت ايجاد شده است. اين نيازها مي تواند منشاء هاي زيادي داشته باشند. نيازهايي كه مشتري انتظار دريافت آن را بدون هيچگونه يادآوري به سازمان دارد و يا آن دسته از توقعاتي كه به صراحت بيان مي شود. اما بالاتر از همه چيز، كيفيت، اعتبار سازمان را بوسيله تمركز بر نيازهاي ذينفعان افزايش داده و حفظ مي نمايد. بنابراين جهت تحقق اين پديده در مرحله اول، ضرورت شناسايي و درك خواسته هاي مشتري در اولويت نخست قرار دارد.
بديهي است نيازها و انتظارات مشتريان متفاوت مي باشد. اين نيازها مي تواند ابعاد مختلفي داشته باشد. اين ابعاد شامل مرغوبيت (انطباق با ويژگي هاي فني محصول يا خدمات)، تحويل به موقع، هزينه مناسب و انعطاف پذيري مي باشد.
در مسير دستيابي به كيفيت، علاوه بر استانداردهاي محصول، استانداردهاي مديريتي نيز راه را هموار و پايدار مي سازند. شايد بتوان گفت دوره مدرن مهندسي كيفيت پس از جنگ جهاني دوره و در زمان تاسيس سازمان بين المللي استاندارد در سال 1946 باشد. تا اين زمان كيفيت تنها به توليد يك محصول مطابق با خواسته هاي مورد انتظار مشتري اطلاق مي شد. در طي سالهاي جنگ جهاني دوم و در نياز به استفاده بيشتر از ادوات نظامي، نياز به حفظ كيفيت در زمان افزايش تيراژ توليد به شكل چشم گيري احساس شد. بعبارتي بشر، نياز به حفظ كيفيت را در تقابل با افزايش توليد و مصرف و گسترش خدمات، در اين دوران مشاهده نمود. لذا اولين سري استانداردهاي كيفيتي در سال 1979 و با هدف كنترل كيفيت در موسسه استاندارد انگلستان تدوين گرديد. پس از تدوين BS 5750، اين سري استانداردهاي بازرسي و كنترل كيفيت صرف، رفته رفته به سيستم هاي تضمين كيفيت و مديريت كيفيت تغيير ماهيت دادند تا جايي كه هم اكنون نسخه چهارم استانداردهاي مديريت كيفيت تحت عنوان ISO 9001 كه در سال 2008 منتشر گرديد، داراي اعتبار جهاني مي باشد. اين استاندارد همه گير، راه را براي بهبود مستمر در سازمانها و ايجاد يك سيستم مدرن مديريتي و بكارگيري صحيح منابع و بهبود فرآيندها تسطيح نموده است. در زمان نگارش اين مقاله، نسخه پنجم اين استاندارد بصورت پيش نويس تدوين و ارائه گرديده است كه پيش بيني مي شود در نيمه اول سال 2015 توسط سازمان بين المللي استاندارد و كميته فني 176، نهايي و منتشر گردد.
تا كنون در ايران، استانداردهاي ملي و بين المللي در مسير سير تعالي و كسب درجات كيفي، نقش موثري را ايفا نموده اند. اين استانداردها با ارائه مفهوم دقيق تري از كيفيت و بيان ابعاد ديگر كيفيت كه به آنها اشاره گرديد، توانسته است عمق خواسته و نيازهاي مشتريان سازمان را شناسايي و در مسير دستيابي به آنها، حركت نمايد.
بسياري از سازمان ها و مجموعه هاي فعال در سراسر جهان، با بهره گيري از الزامات استانداردهاي موجود، فرآيندهاي خود را بهبود بخشيده اند و توانسته اند با بكارگيري هر چه مناسب تر اين الزامات و راهنمايي ها، به اهداف متعالي خود دست يابند. شايد بتوان گفت، از دستاوردهاي بارز اين الگوهاي استاندارد شده و بهينه سازي فرآيندها، كاهش ضايعات و دوباره كاري ها، كاهش هزينه هاي آشكار سازمان، كنترل هزينه هاي پنهان، افزايش اعتبار سازمان، ارتقاء سطح دانش و آگاهي كاركنان، مديريت بهبنه منابع انساني و زيرساخت و بسياري موارد ديگر مي باشد كه جز در سايه اجراي درست فعاليت هاي صحيح محقق نمي شود.
بكارگيري استانداردهاي مديريتي در دنيا عمدتاً از سال 1990 گسترش يافت. در ايران نيز خوشبختانه اين استانداردها از سال 1380 در حال گسترش مي باشند كه به زودي مي توانيم شاهد گسترش اثرات مثبت آن در خدمات ارائه شده سازمانها و يا محصولات آنها باشيم. به نظر مي رسد هر فردي بتواند اثرات اين سيستم ها در ايجاد يك سيستم منظم كاري رويت نمايد. نظام هاي يكپارچه اطلاعاتي در سازمانهاي دولتي، سيستم هاي اطلاعاتي الكترونيكي، يكپارچگي شبكه هاي اطلاعاتي بانكها و نظاير آن، برخي از اين دستاوردها مي باشد.
آنچه كه در كليه سازمان هاي استاندارد شده، به وضوح مي توان مشاهده نمود، وجود روش هاي مدون اجرايي و تعيين مسئوليت هاي محوله به اشخاص جهت انجام امور سازمان مي باشد. در دنياي امروز كه عصر فناوري اطلاعات نام دارد، وجود سيستم هاي مديريتي مدرن نيز جايگاه خود را يافته است و در اين اثناء، تعامل با سرويس هاي فناوري اطلاعات، توان خروجي اين سيستم ها را افزايش مي دهد.
به اميد آن روزي كه در كشور عزيزمان ايران، شاهد پيشتازي در عرصه توليد محصولات و ارائه خدمات با كيفيت باشيم تا بتوانيم ضمن خودكفايي و توليد محصولات با كيفيت برتر، به شكل چشمگيري صادارت غير نفتي را به كشورهاي ديگر افزايش داده و در بازارهاي جهاني از رتبه و جايگاه مطلوبي برخوردار باشيم.