چگونه می توان برای بازار بدون آمار تصمیم گرفت؟ / سفره اقشار کم درآمد از نان و برنج خالی می شود

0
۲۶۴ بازدید

علی شفائی
‏ نان و برنج به عنوان غذای اصلی مردم ایران سهم بالایی در سبد مصرف خانوار دارند و اگرچه برنج با تفاوت بالایی در رتبه دوم پس از نان قراردارد، اما قیمت این دو محصول اثرمستقیمی بر سهم آنها در مصرف روزانه خانواده‌ها دارد.‏

به گزارش خبرنگار جهان اقتصاد، اگرچه می توان از خودکفایی در تولید گندم و برنج به عنوان یکی از برنامه‌های ثابت وزرای جهادکشاورزی یادکرد که در زمان گرفتن رأی اعتماد، مطرح می شود، اما تاکنون هیچ یک از ایشان موفق نبوده و تنها در چند سالی معدود میزان تولیدگندم مطابق نیاز کشور بوده است.‏
اگرچه سهم قابل توجهی از گندم و برنج مورد نیاز در داخل کشور تولید می‌شود، اما تامین مابه‌التفاوت تولید و مصرف باید از مسیر واردات تامین شود و به دلیل اهمیت این دو محصول در سبد غذایی کشور، عدم مدیریت نادرست واردات از یک سو می‌تواند، تولید داخل را متضرر کرده و از طرفی ممکن است به برهم ریختن بازار و افزایش غیرمنطقی قیمت‌ها منتهی شود.‏
‏*** رابطه نان و پلو‏
در نگاهی به سرانه مصرف در ایران برای گندم  از ۱۶۰ تا ۱۹۰ کیلوگرم و برای برنج از ۳۵ تا ۴۵ کیلوگرم اختلاف نظر وجود دارد.‏
به رغم تفاوت قابل توجه مصرف نان و برنج، نمی‌توان منکر رابطه مستقیم و معکوس این دو شد، چنانکه هرگاه قیمت برنج افزایش قابل توجهی پیدامی‌کند، مصرف نان افزایش یافته و سرانه مصرف برنج بالاخص در اقشار متوسط و ضعیف درآمدی کاهش می‌یابد.‏
از سویی به این مهم نیز باید توجه شود که کیفیت محصول نیز در میزان مصرف تاثیرگذار است، چنانکه نان‌های بی کیفیتی که تنها تا ساعتی پس از پخت قابل خوردن هستند، مصرف نان و در نتیجه گندم را افزایش می دهند و یا بنابر ارزیابی کیفی هرکیلو برنج مرغوب برای یک وعده غذایی ۶ تا ۷ نفر کفایت می‌کند، هرکیلو برنج نامرغوب برای ۴ یا نهایتا ۵ نفر کافی است.‏
این چنین است که با افزایش قیمت نان که متاسفانه با تغییری در کیفیت همراه نشده و حتی بعضا شاهد عرضه نان‌هایی با کیفیت بسیار نازل هستیم، احتمال افزایش مصرف برنج وجود دارد.‏
به این نکته نیز باید اشاره کرد که کیفیت پایین و افزایش قیمت نان که موجب کوچکترشدن سفره اقشار آسیب پذیرشده با اتخاذ سیاست‌های دوگانه بیش از پیش اقتصاد این خانواده‌ها را تهدید می‌کند، که از آن جمله می‌توان به آزادپز شدن گروهی از نانوایی‌ها اشاره کرد.‏
وجود قیمت دوگانه آرد موجب شده تا بخشی از آرد با قیمت دولتی به صورت درون صنفی قاچاق شده و آرد دولتی سر از تنور نانوایی‌های زادپز در بیاورآزادپز دربیاورد.‏
‏ در حالیکه کیفیت پایین آردهایی که با قیمت دولتی عرضه می‌شوند حتی مورد اعتراض نانوایی ها است، پخت نان با قیمت آزاد با این آردها موجب سود بیشتر برای نانوایی‌های متخلف شده و در مقابل حقوق مصرف‌کننده تضعیف می‌شود.‏
‏*** مصرف‌کنندگان متفاوت برنج ایرانی و وارداتی ‏
از حال ناخوش بازار نان که بگذریم، بازار برنج هم این روزها دستخوش هجمه‌ای است که نتیجه آن دیر یا زود، سفره اقشار کم درآمد را متاثر خواهدکرد، مگر آنکه مسولان دولت با مدیریت آن مانع از تحقق خواسته منفعت‌طلبان شوند.‏
به دنبال واردات کنترل نشده برنج در سال‌های ۸۹ تا ۹۲ شاهد مشکلاتی در بازار برنج کشور بوده‌ایم، چنانکه در سال ۸۹ با کاهش واردات، بازار با کسری عرضه و افزایش قیمت مواجه شد، تا جاییکه در مقطعی حتی شاهد صف کشیدن مصرف‌کنندگان برای خرید برنج‌‌های ارزان قیمت‌تر بودیم و در مقابل قیمت برنج مرغوب تا بیش از دو برابر نیز افزایش یافت.‏
در مقابل در سال ۹۲ نیز با افزایش کنترل نشده واردات، موجودی بازار افزایش یافت تا جاییکه دولت مجبور شد با محدود کردن واردات در سال ۹۳ شرایط پیش آمده را تعدیل‌کند.‏
اما نکته قابل توجه در بازار برنج که بررسی آن چندان نیازی به کار کارشناسی و تحقیقاتی ندارد، بازار متفاوت برنج‌های مرغوب تولید داخل و برنج های وارداتی است.‏
درحالیکه برخی از اثر سوء واردات برنج بر تولید داخل و بی‌توجهی به موضوع حمایت از تولیدکنند، برای مدیریت بازار سوءاستفاده می‌کنند، به راحتی می‌توان بررسی کرد که امروز کمتر خانواده‌هایی از اقشار کم‌درآمد و حتی متوسط جامعه توانایی مصرف رنج کیلیویی ۸ تا ۱۲ هزارتومان داخلی را دارند و بسیاری از ایشان به اجبار مصرف‌کننده برنج های وارداتی شده‌اند.‏
مضاف براینکه به راحتی می‌توان با بررسی قیمت‌ها مشاهده کرد که بازار برنج‌های وارداتی اثرپذیری اندکی از تولیدات داخلی دارد، چنانکه نه در زمان برداشت و افزایش عرضه و کاهش قیمت برنج ایرانی و نه با کاهش عرضه و افزایش قیمت، برنج‌های وارداتی با تغییر قیمت روبرو می شوند، چراکه بی‌شک این دو چون دو محصول از دو گروه کالایی مختلف مصرف‌کنندگانی متفاوت دارند و کمتر پیش می‌آید که یکی مشتری بازار دیگری شود.‏
‏*** فقط حمایت از تولید داخل ‏
آنچه مسلم است حمایت از تولید داخل به عنوان یک اصل پذیرفته شده مورد توجه همه قراردارد و تولید برنج نیز از این قاعده مستنا نیست.‏
براساس آمار وزارت جهاد کشاورزی سال ۱۳۹۳ قریب به ۶۵۰ هزار هکتار از زمین‌های کشاورزی ۱۶ استان به عنوان شالیزار زیر کشت برنج رفته و رقمی معادل یک میلیون و ۸۵۰ هزار تن برنج تولیدشده است.‏
اما بی آبی موجب شده تا برای سال زراعی جدید وزارت جهاد کشاورزی اعلام نماید که نه تنها از تولید برنج در ۱۴ استان حمایت نمی‌کند که حتی مانع کشت برنج در شالیزارهای غیر از دو استان گیلان و مازنداران می شود.‏
با اتخاذ این تصمیم حدود ۲۰۰ هزار هکتار از شالیزارها از زیر کشت برنج بیرون آمده و باید به کشت محصولی دیگر اختصاص یابند و این به معنی کاهش تولید برنج در کشور است.‏
حتی اگر سهم این میزان از شالیزارها را یک سوم از تولید کل در نظر نگیریم، اما نمی توانیم به این موضوع نیز امیدوار باشیم که با کاهش زمین های زیر کشت برنج، تولید این محصول از سال گذشته بیشتر شود.‏
موضوعی که متاسفانه توسط برخی مدیران ارشد وزارت جهادکشاورزی مطرح شده است.‏
البته این اتفاق در یک صورت ممکن است تحقق یابد و آن تغییر نوع برنج کشت شده از برنج مرغوب به برنج‌های پرمحصول است که از کیفیت و البته قیمت نازل تری برخوردار هستند.‏
از سویی برخی از مدیران این وزارتخانه موضوع دیگری را مطرح کرده‌اند که به جای خود نیازمند تعمق است و آن افزایش قیمت برنج‌های وارداتی برای نزدیک شدن قیمت آنها به برنج‌های داخلی است.‏
برای افزایش قیمت برنج‌های وارداتی یا باید تعرفه واردات افزایش یابد و یا حاشیه سود بازار اعم از واردکننده و توزیع‌کننده افزایش یابد، که در نهایت این افزایش هزینه بر خانواده‌ها تحمیل خواهدشد.‏
اگرچه نیت مدیران وزارت جهادکشاورزی خیر و برای حمایت از تولید داخلی است، اما بد نیست که مدیران این وزارتخانه اندکی هم به فکر مصرف‌کننده بالاخص خانواده حداقل بگیران و کارگران باشند.‏
از این اظهار نظر اینگونه برمی‌آید، همانطور که وزارت جهادکشاروزی پس از نابسامانی بازار میوه در تعطیلات نوروز، بی‌توجه به مواد قانون انتزاع، مسولیت حمل و نقل، توزع و نظارت را متوجه وزارت صنعت دانسته‌اند، در خصوص حمایت از مصرف‌‎کننده نیز خود را مسول نمی‌دانند.‏
مواضع این وزارتخانه به گونه‌ای است که گویی در خلاء تصمیم‌گیری می‌کنند و احتمالا پس از افزایش قیمت برنج وارداتی و خالی شدن سفره اقشارکم درآمد، مسولیت آنرا متوجه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی می‌دانند.‏
‏***حمایت باید منطقی باشد‏
در شرایطی که تولید برنج در کشور با مشکلات متعددی روبرو است و دولت می‌تواند با نقش‌آفرینی درست به آن کمک کند،‌ اما گویی تصمیم‌گیران این عرصه تحت تاثیر اظهارنظرهای غیرکارشناسی و شاید مغرضانه برخی افراد قرارمی‌گیرند.‏
خرده مالکی، عدم دسترسی به بذر اصلاح شده، نداشتن امکان استفاده از تجهیزات روز، مشکل نقدینگی و سرمایه،کارخانه‌های شالیکوپی قدیمی و فرسوده که موجب ضایع شدن برنج تا ۳۰ درصد می‌شوند، در اختیار نداشتن انبارهای مناسب نگهداری برنج و فرینی عدم امکان حضور در بازارهای صادراتی برخی از مشکلات تولیدکنندگان است که با کمی درایت و یاری دولت بسیاری از آنها قابل حل هستند.‏
اما متاسفانه مدیران تصمیم‌گیر به هر دلیلی تنها واردات را تهدیدی برای تولید می‌دانند، در حالیکه در صورت تداوم اینگونه حمایت متعصبانه و محدود کردن غیرمنطقی واردات،‌ تولید داخل نیز با مشکل روبرو خواهدشد.‏
قطعا کاهش عرضه به افازیش قیمت منتهی خواهد شد و تداوم این روند برای برنج تولید داخلی که هم اکنون نیز با قیمت ۸ تا ۱۲ هزارتومان برای بسیاری از خانواده‌ها دست نیافتنی شده، به افزایش بیش از پیش قیمت منتهی شده و گروه‌های بیشتری مجبور به حذف و یا کاهش مصرف برنج هستند، که در مدتی نه چندان طولانی ضمن از دست رفتن بازار برای بخشی از محصول داخلی، ممکن است به تغییر ذائقه مصرف کننده منجرشده و بر مشکلات برنج تولید داخل افزوده شود.‏
در نهایت باید به این موضوع اعتراف کرد، نبود بانک آماری که بتواند اطلاعاتی درست از وضعیت تولید و مصرف برنج ارائه کند، منجر به اتخاذ چنین مواضعی شده است و شاید بهتر باشد وزارت جهادکشاورزی در اولین گام برای حمایت از تولیدکنندگان برنج داخلی اقدام به گردآوری اطلاعاتی دقیق از میزان تولید و مصرف نماید، چراکه تصمیم‌گیری برای مدیریت بازار مصرف محصولی که مدیران یک مجموعه سرانه مصرف آن را از ۳۸ تا ۴۵ اعلام می‌کنند قطعا تصمیم‌گیری دقیقی نخواهد بود.‏

(Visited 1 times, 1 visits today)

لینک کوتاه مطلب : https://jahaneghtesad.com/?p=11931