نقش و اهمیت اصناف عمده‌فروشی و خرده‌فروشی در رشد اقتصاد و غلبه بر چالش‌های احتمالی

0
۴۴۸ بازدید

بطور کلی صنعت خرده‌فروشی و عمده‌فروشی که معمولا از آن به عنوان بخش تجاری نظام توزیع نام برده می‌شود، مرحله واسطه‌ای از توزیع بین تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان کالاها می‌باشد. عمده‌فروشی‌ها و خرده‌فروشی‌ها در مؤثر و کارا نمودن جریان کالا نقش حائز اهمیّتی دارند. این نقش چنان مهم است که بدون آن‌ها، ارکان نظام تولید و همچنین بخش مصرف که سهم بالا و مؤثری را در هر اقتصادی ایفا می‌نماید به چالش کشیده خواهد شد. در بیان اهمیت جایگاه فعالیّت‌های مربوط به خرده‌فروشی و عمده‌فروشی در اقتصاد می‌توان به یافته‌های محققین این حوزه مبنی بر این‌که عمده‌فروشی‌ها و خرده‌فروشی‌ها همانطور که شکل‌دهنده زندگی روزانه ما می‌باشند، شکل دهنده اقتصاد نیز می‌باشند، اشاره نمود. درک این حقیقت تاثیر بسزایی در توجه و رفع چالش از این بخش بزرگ اقتصادی خواهد داشت. ‏

بطور کلی صنعت خرده‌فروشی و عمده‌فروشی که معمولا از آن به عنوان بخش تجاری نظام توزیع نام برده می‌شود، مرحله واسطه‌ای از توزیع بین تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان کالاها می‌باشد. عمده‌فروشی‌ها و خرده‌فروشی‌ها در مؤثر و کارا نمودن جریان کالا نقش حائز اهمیّتی دارند. این نقش چنان مهم است که بدون آن‌ها، ارکان نظام تولید و همچنین بخش مصرف که سهم بالا و مؤثری را در هر اقتصادی ایفا می‌نماید به چالش کشیده خواهد شد. در بیان اهمیت جایگاه فعالیّت‌های مربوط به خرده‌فروشی و عمده‌فروشی در اقتصاد می‌توان به یافته‌های محققین این حوزه مبنی بر این‌که عمده‌فروشی‌ها و خرده‌فروشی‌ها همانطور که شکل‌دهنده زندگی روزانه ما می‌باشند، شکل دهنده اقتصاد نیز می‌باشند، اشاره نمود. درک این حقیقت تاثیر بسزایی در توجه و رفع چالش از این بخش بزرگ اقتصادی خواهد داشت. ‏
در بیان اهمیت بخش تجاری نظام توزیع کالا می‌توان به سهم این پایگاه‌های کلیدی اقتصاد در ایجاد ارزش افزوده و اشتغال اشاره نمود. در ایران به استناد آمار سال ۱۳۹۷ مرکز آمار ایران، بخش خدمات عمده‌فروشی و خرده‌فروشی حدود ۱۲ درصد از ارزش افزوده کل اقتصاد و حدود ۱۶ درصد از کل اشتغال را شامل شده است. این مقادیر برای کشورهای عضو اتحادیه اروپا بطور میانگین و به ترتیب حدود ۱۰ و ۱۳ درصد در سال ۲۰۱۸ بوده است. هرچند ظاهرا سهم موارد مذکور بصورت مستقل و منفعل چندان کلیدی و مهم به‌نظر نیایند ولی واقعیت امر آن است که اهمیت این نقش در پویایی تولید و به تبع آن در رشد اقتصاد را می‌توان به نوعی یک ضریب تکاثری تلقی نمود که باعث محقق شدن نقش صنایع (فعالیّت های) پیشین و پسین خود در رشد اقتصادی می‌گردند. دلایل مؤثر بودن آن را می‌توان در موارد ذیل جستجو نمود:‏
نقش دوگانه عمده‌فروشی‌ها در حوزه تأمین و انتقال کالا به بخش‌های مختلف اقتصادی: جایگاه عمده‌فروشی در نظام اقتصادی بگونه‌ای است که هم تأمین‌کننده کالاهای واسطه‌ای برای بخش تولید می‌باشند و هم کالای نهایی را برای بازار نهایی مصرف مهیا می‌سازد. از‌ این‌رو به درستی می‌توان استنباط نمود که عمده‌فروشی‌ها در حمایت از تولید نقش کلیدی را ایفا می‌نماید، بدین ترتیب که از یک سو در ابتدای خط تولید، مواد اولیه و واسطه‌ای را تأمین می‌نمایند و از سوی دیگر کالاهای تولید شده در انتهای خط را به مسیرهای مد نظر انتقال می‌دهند تا روند تولید با کمترین مانع به حرکت خود ادامه دهد. ‏
کامل نمودن زنجیره ارزش کالا بویژه در مرحله خرده‌فروشی: آخرین حلقه انتقال کالا از محل تولید (داخلی یا خارجی) واحدهای خرده‌فروشی می‌باشند. در واقع زنجیره ارزش یک کالا زمانی تکمیل می‌گردد که کالا در اختیار مصرف‌کننده قرار گیرد و سهم خرده‌فروشی‌ها در تکمیل این فرایند بسیار حیاتی می‌باشد.‏
نقش واحدهای توزیعی عمده‌فروشی و خرده‌فروشی در ایجاد ارزش افزوده بویژه در خصوص محصولات غذایی تازه: در هریک از حلقه‌های توزیعی بسته به حجم توزیع و نوع تقاضا اقداماتی نظیر سورتینگ، بسته‌بندی و فراوری صورت می‌گیرد که هریک از این اقدامات در ایجاد ارزش افزوده کالا نقش قابل توجهی را ایفا می‌نمایند.‏
نقش کلیدی عمده‌فروشی‌ها در برندسازی: عمده‌فروشی‌ها با توجه به ارتباط نزدیک با تولید‌کننده یا وارد‌کننده می‌توانند در معرفی یا حتی ایجاد یک برند نقش مهمی را ایفا نمایند.‏
نقش مهم عمده‌فروشی‌ها در شکل‌گیری الگوهای تولیدو تجارت: عمده‌فروشی‌ها با نوع تقاضایی که به بخش تولید یا واردات معرفی می‌نمایند (‌که این الگو می‌تواند بصورت مستقل از بخش خرده‌فروشی یا مصرف و یا متاثر از هریک از بخش‌های مذکور باشد) در خصوص نوع کالا، حجم تولید، الگوهای آتی تولید و تجارت تاثیرگذار می‌باشند.‏
نقش عمده‌فروشی‌ها در شکل‌گیری الگوهای سرمایه‌گذاری و تخصیص: بخش عمده‌ای از اطلاعات مربوط به نوع و حجم تولید از طریق عمده‌فروشی‌ها به مراکز تولید و بخش تجارت بین‌الملل منتقل می‌گردد، از این‌رو الگوهای سرمایه‌گذاری و تخصیص منابع اعم از مالی و فیزیکی متاثر از عملکرد این حوزه می‌باشد.‏
نقش مهم عمده‌فروشی ها و خرده‌فروشی‌ها در کنترل ضایعات و معرفی استانداردهای مصرف به جامعه: عمده‌فروشی‌ها و خرده‌فروشی‌ها بطور مستقیم و غیرمستقیم می‌توانند در کنترل و کاهش ضایعات کالا نقش مهمی را ایفا نمایند. نظارت بر نحوه حمل و نقل کالا از مراکز تولید، نحوه نگهداری کالا در مراکز توزیع و کوتاه نمودن زمان و مسافت انتقال کالا به متقاضیان واسطه‌ای و نهایی کالاها، استفاده از بسته‌بندی‌های مناسب و نحوه عرضه کالا در مراکز خرده‌فروشی و توصیه‌هایی برای مصرف‌کنندگان در خصوص میزان بهینه خرید و نحوه نگهداری ضمن حفظ و بیان ارزش کالاها در کاهش ضایعات انتقال، توزیع و مصرف نقش مهمی را ایفا نمایند.‏
‏ هرچند بخش تجاری نظام توزیع، نقش کلیدی در پویایی بازار تولید و معرفی فرصت‌های سرمایه‌گذاری و تخصیص منابع مالی و فیزیکی اقتصاد دارد، با این وجود کارایی و رسیدن به بهره‌وری مناسب این بخش خود نیازمند سایر اجزای توزیع نظیر زیرساخت‌های مناسب حمل و نقل، زیرساخت‌های نگهداری و ذخیره‌سازی کالا و همچنین بازارهای مالی شفاف و قابل دسترس می‌باشد. ‏
نکات کلیدی: ‏
بدیهی است نقش‌هایی که در اهمیت و تاثیرگذاری بنگاه‌های توزیعی خرده‌فروشی و عمده‌فروشی عنوان گردید برای هر اقتصادی قابل توجه می‌باشد، ولی با این وجود نقش اصناف مذکور برای اقتصادی با شرایط اقتصادی ایران که تحت تاثیر تحریم‌های مدت‌دار بوده است، بسیار حیاتی‌ و کلیدی می‌باشد. ‏
در شرایط تحریم که احتمال رفتارهای سوء اقتصادی از قبیل احتکار، ورود کالاهای قاچاق و بی‌کیفیت به بازار مصرف وجود دارد، نقش این ارکان کلیدی نظام توزیع، در صورت عملکرد شفاف و درست در کنترل و جلوگیری از رخداد چنین رفتارهایی، بسیار مؤثر و مفید خواهد بود و از سوی دیگر در صورت ناکارایی مجموعه مذکور، هزینه‌های مبادله کالا را برای بخش تولید و مصرف بسیار بالا خواهد برد و در مجموع رفاه و شرایط اقتصادی را با تنگناهای بیشتری مواجه خواهد ساخت.‏
همچنین اجرای برنامه‌ها و تحقق اهداف کلیدی سیاست‌های تنظیم بازار که با دو رویکرد کلیدی تأمین معیشت و رساندن کالا به دست مصرف‌کنندگان نهایی با حاشیه سودِ منطقی و منصفانه است، نیز در گرو عملکرد مناسب اصناف توزیعی کشور است. از این‌رو، به استناد تجربه کشورهای موفق در حوزه بنگاه‌های توزیعی و به منظور بهره‌مندی از ظرفیت‌های قابل توجه عمده‌فروشی ها و خرده‌فروشی ها در پویایی تولید و رفاه مصرف‌کنندگان، توجه به سیرتکوینی و تغییرات متناسب این بخش کلیدی اقتصاد با تغییرات رشد سایر بخش‌ها و همچنین الگوهای مصرف و تقاضای بازار امری ضروری است. ‏
بررسی‌ها نشان می‌دهد که بخش نظام توزیع ایران بویژه در حوزه محصولات غذایی و کشاورزی با مشکلات تأمین و توزیع در طول زنجیره عرضه کالاهای مذکور مواجه بوده و در واقع بخشی از هزینه تمام شده محصولات یاد شده که نقش چندانی نیز در ایجاد ارزش افزوده کالاها نداشته (و البته سهم قابل توجهی را نیز دارا می‌باشند) مربوط به پایین بودن عملکرد و ماهیت سوداگری بخش تجاری نظام توزیع در ایران می‌باشد. در این راستا و به منظور بهبود عملکرد ارکان تجاری نظام توزیع کشور موارد زیر پیشنهاد می‌گردد: تجربه کشورهای موفق در کاهش هزینه تمام شده و منطقی نمودن حاشیه سود در بخش توزیع بویژه در شاخه‌های عمده‌فروشی و خرده‌فروشی، نشان می‌دهد ایجاد نوآوری، ادغام واحدهای عمده‌فروشی، خرده‌فروشی، فعالیت تحت عنوان برند و یا انجام فعالیت تحت یک الگوی واحد ( براساس تجربه کشور ژاپن ) می‌تواند راهکار مفیدی باشد. ‏
بازارهای بورس منطقه‌ای و حتی کالایی و در واقع ایجاد شرایطی که در آن کشف قیمت در هزینه‌های نسبتا پایین و از طریق ارتقای سطح دسترسی به اطلاعات بازار برای بازیگران مختلف فراهم گردد، راهکار مؤثری در جهت جلوگیری از تشتّت قیمت تلقی می‌گردد.‏
به استناد تجربه کشورهای در حال‌توسعه و توسعه‌یافته نقش عمده فروشی‌ها در واردات و صادرات بیان‌کننده این مهم است که نظام توزیع در کشورهای مذکور به دنبال کاهش حلقه‌های زنجیره تأمین بوده و ادغام شرکت‌ها و فعالیت تحت عنوان برند تاثیر بسزایی در کاهش هزینه مبادله، جلوگیری از تشتّت قیمت از یک سو و ریشه‌یابی نوسانات قیمت از سوی دیگر خواهد داشت.‏
تجربه کشور ژاپن نشان می‌دهد که تغییر در الگوهای مصرف و فرهنگ مصرفی مردم (از رویکرد تأمین صرف به سمت کیفیت بهتر) نیز از عوامل مؤثر بر تحولات نظام توزیع در کشور مذکور بوده است. در حقیقت چنین استنباط می‌گردد که برای بهبود نظام توزیع در ایران، بخش تجاری نظام توزیع ناگزیر از توجه به درخواست‌ها و الگوهای مصرفی جامعه می‌باشد.‏
ریشه یابی این موضوع که علت نوسانی بودن قیمت‌ها ریشه در میزان توزیع دارد و یا نحوه توزیع، گام مهمی در جهت رفع چالش‌های نظام توزیع خواهد بود.‏

فهیمه بهرامی – عضو هیات علمی موسسه مطالعات و پژوهش های بازرگانی‏

(Visited 1 times, 1 visits today)

لینک کوتاه مطلب : https://jahaneghtesad.com/?p=107896