صنعت ریلی فرصتی بی نظیر برای توسعه

0
۱۳۳ بازدید

نگاهی به ظرفیت های بالقوه اما نادیده اقتصادی

کورش وثیق مهر

مدیر اسبق کارخانه واگن پارس

نه تنها مسوولان و کارشناسان فن، بلکه همه آحاد مردم ایران بر این مهم واقفند که پرداختن به حمل و نقل ریلی به عنوان امن ترین، ارزان ترین، کم مصرف ترین، و پاک ترین سیستم حمل و نقلی امروزه ضرورتی اجتناب ناپذیر است. برنامه ریزان سیاست های کلان اقتصادی و سیاسی کشور همواره کوشیده اند که با طراحی و تدوین دستورالعمل ها، راهکارها و شیوه نامه های مختلف و متنوع، مدیران صنعتی و صنعتگران را وادارند که به شکلی جدی به صنعت ریلی بپردازند. مصوبات، لوایح، مواد قانونی، و دستورالعمل های بسیاری در کشور ما وجود دارند که بر ضرورت پرداختن به صنایع ریلی تاکید می کنند. براساس سند چشم انداز ۱۴۰۴، ایران باید به «کشوری توسعه یافته با جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در سطح منطقه» تبدیل شود و مبتنی بر نظامنامه تدوین شده در بخش حمل و نقل این سند، ایران باید «با اولویت دادن به حمل و نقل ریلی» و «برقراری تعادل و تناسب بین زیرساخت ها و ناوگان و تجهیزات ناوبری و تقاضا» و «با افزایش بهره وری تا رسیدن به سطح عالی» به «سهم بیشتری از بازار حمل و نقل بین المللی» دست یابد.

اساسا کشور ما از نظر دستورالعمل و برنامه ریزی های کلان با کاستی ویژه یی روبه رو نیست. نکته آزار دهنده در این رهگذر این است که آنچه که در پس این مصوبات و دستورالعمل ها جامه عمل به تن می کند نه آن بایدها و دستورهای اداری بلکه مسیری است که در دنیای واقعیت – واقعیت خشک، مهندسی و مدرسه یی- و بی اعتنا به همه فرامین قانونی طی می شود و صنعت و اقتصاد، آن مسیری را در می نوردند که خود آن را می فهمند و می شناسند نه راه الزام ها و دستورات اداری.

واقعیت های اشتغال در صنایع ریلی

صنعت «واگن سازی و تامین اجزای واگن»، صنعتی مهم، استراتژیک و کلیدی در مجموعه ریلی کشور است. توجه به این صنعت، صرفنظر از سودآوری های مستقیم و غیر مستقیم اقتصادی مترتب بر آن می تواند از منظر رفع مشکل اشتغال کشور نیز بسیار واجد اهمیت و ارزش باشد.

ما در کشورمان شش شرکت بزرگ تولید کننده واگن داریم که در حال حاضر به طور میانگین با حدود ۲۰ درصد توان خود در حال فعالیت هستند. تاملی بر نوع و میزان تولید و همچنین تعداد افراد شاغل در هر یک از این شرکت ها می تواند در بردارنده اطلاعات مفید بسیاری باشد. (جدول شاغلان)

اما در ادامه این بررسی نگاهی دقیق به هزینه های متوسط تولید و تامین انواع واگن در کشور هم گویای این حقیقت است که با توجه به نیازمندی های موجود به واگن در شبکه ریلی کشور این صنعت اهمیت و ارزش غیرقابل اغماضی در صنایع تولیدی کشوردارد. (جدول برآورد هزینه تولید)

آمار ظرفیت های بالقوه اما نادیده اقتصادی

بر این اساس با برآورد سرمایه گذاری مورد نیاز برای بازارهای بالقوه داخلی در چشم انداز ۱۴۰۴ این مهم درک می شود که کشور ما برای تامین واگن های جدید خود نیازمند صرف بودجه یی بالغ بر ۳۰میلیارد دلار طی ۱۲ سال آینده است. محاسبه هزینه های تعمیر و بازسازی واگن و لکوموتیوهای فرسوده (که از امور روزمره و ضروری راه آهن و شرکت های حمل و نقلی بوده و در شرکت های تولید کننده واگن قابل انجام هستند) و افزودن این هزینه ها به مبلغ فوق، ظرفیت های بالقوه اقتصادی موجود در این صنعت را بیشتر نمایان می کند. نگاهی به نیازمندی های کشور در بخش واگن در حوزه های حمل و نقل ریلی «بین شهری» و «درون شهری» مبین آن است که کشور ما تنها در بخش واگن های مسافری نیازمند افزودن حدود ۲۵۰۰ واگن در سال به شبکه ریلی خود است. این میزان با توجه به مصوبات موجود درباره احداث شبکه های مترو در شهرهای با جمعیت بیش از ۵۰۰ هزار نفر، روندی رو به تزاید را نیز در سال های پیش رو به خود خواهد گرفت.

همچنین مبتنی بر سند چشم انداز ۱۴۰۴، شبکه ریلی کشور طی ۱۲ سال پیش رو نیازمند ۱۰۰۰ دستگاه لکوموتیو و ۰۰۰/۱۶ دستگاه واگن باری جدید است. (در حال حاضر تعداد لکوموتیوهای گرم و سرد در حال فعالیت در خطوط ریلی کشور کمتر از ۴۰۰ دستگاه و تعداد واگن های باری موجود نیز حدود ۰۰۰/۱۴ دستگاه هستند.)

در صورت اراده دولت به تامین ناوگان ریلی از داخل کشور، ظرفیت تولید در شرکت های واگن سازی ما قابلیت افزایش تا سه برابر تولید فعلی خود خواهند بود. اما در این حوزه باید به خاطر داشت که با توجه به دانش فنی بالاو تجهیزات و ماشین آلات موجود در شرکت های تولید کننده واگن، با وجود بسیاری از کمبودهای تجهیزات و قطعات و همچنین مشکلات خرد کننده اداری، تولیدات شرکت های واگن ساز داخلی از نظر کیفی از بسیاری از تولیدات مشابه خارجی از سطح بهتری برخوردار بوده اند.

نکته مهم و کمتر دیده شده در این بخش این است که بهره گیری از همه ظرفیت های نهفته در شرکت های تولید کننده واگن و ایجاد انگیزه در آنها برای تامین همه نیازهای ناوگان ریلی کشور، می تواند میزان اشتغال در صنایع واگن سازی کشور را به سرعت به بیش از ۱۰ هزار نفر افزایش دهد. درهمین راستا گسترش کمّی ناوگان حمل و نقل ریلی لاجرم شبکه ریلی کشور را نیز پر تحرک تر از گذشته کرده و به تبع آن اشتغال زایی مضاعفی نیز در این بخش به وجود خواهد آورد.

تخمین اشتغال واگن سازی ایران

   در حوزه صنایع ریلی، بررسی های کارشناسی بیانگر این نکته هستند که ورود هر واگن به چرخه ریلی کشور و بهره برداری از آن، موجب ایجاد اشتغال برای ۱۰ نفر به ازای هر واگن مسافری و دو نفر به ازای هر واگن باری خواهد شد. از دیگر مشکلات جدی موجود در صنعت واگن سازی کشور، عدم وجود سرمایه در گردش کافی در شرکت های فعال در آن است. این شرکت ها عمدتا به دلیل هزینه های سنگینی که برای تاسیس و راه اندازی خطوط تولید متحمل شده اند، نتوانسته اند در مواجهه با مشکلات عدیده فراروی صنعت ریلی از عهده بازپرداخت اقساط بانکی خود برآیند و لذا به دلیل داشتن معوقات بانکی امکان اخذ وام های جدید نیز برای آنها فراهم نبوده است. کمک دولت در استمهال معوقات بانکی این شرکت ها و تزریق سرمایه در گردش به آنها، می تواند نقشی پراهمیت و اثرگذار در شکوفایی صنعت ریلی کشور در برداشته باشد.

راه حل های ابتدایی

استفاده از ظرفیت های بوجود آمده در “بند ق” بودجه سال ۱۳۹۳ مبنی بر استفاده از تسهیلات در نظر گرفته شده از سوی وزارت نفت (که محصول کاهش و صرفه جویی در مصرف سوخت است) و یا ارائه تسهیلات کم بهره به شرکت های خصوصی متمایل به خرید ناوگان ریلی با دوره باز پرداخت طولانی، از مواردی است که می تواند خروج صنعت ریلی را از گره کنونی موجب شود.

بهره گیری از الگوهای موفق به کار گرفته شده در صنعت خودرو (به عنوان مثال پیش فروش محصولات) نیز می تواند از راهکارهای مناسب اجرایی در صنعت ریلی باشد. در حال حاضر تامین منابع لازم در صنعت ریلی در دوره نسبتاً طولانی انجام می شود. این اتفاق در عمل سبب بالا رفتن ریسک سرمایه گذاری بخش خصوصی در این بخش و به تبع آن عدم تمایل سرمایه گذاران برای حضور در صنعت ریلی شده است. همکاری دولت با سرمایه گذاران به نحوی که با تضامین دولت بیمه شوند از راهکارهایی است که می تواند رغبت حضور بخش خصوصی در صنعت ریلی کشور را به همراه داشته باشد.

به خاطر داشته باشیم که دانش ارزشمند موجود در صنعت ریلی کشور ارزان به دست نیامده است. برخود واجب بدانیم که پاسخی مناسب برای آینده گان داشته باشیم و با طراحی الگوهایی متشکل از تمام ابزارهای مناسب، وجود شرکت های تولید واگن و لکوموتیو و به طور کلی نیاز کشور به ادوات ریلی را فرصتی بی نظیر در مقطع کنونی بدانیم و با ارتقاء کمی و کیفی این صنعت، هم از ظرفیت های مستقیم و غیر مستقیم اشتغال آن در بخش های تولید، بهره برداری و نگهداری و تعمیر تا چندین برابر حاضر استفاده کنیم و هم یکی از مهم ترین شاخص های ارزیابی پیشرفت را در مسیر توسعه کشور بهبود ببخشیم.

(Visited 1 times, 1 visits today)

لینک کوتاه مطلب : https://jahaneghtesad.com/?p=12582