آمایش سرزمینی حلقه مفقوده طرح انتقال آب خلیج‌فارس

0
۴۶۰ بازدید

قنادی اسلامی توصیح داد: حالا اگر این تاسیسات در قسمت شرق خلیج فارس یعنی در نزدیکی دریای عمان ایجاد می شد، مشکل زمان بازچرخانی آب کمتر بود و هنگام تزریق آب پساب شور حاصل از سامانه های اسمز معکوس اثرات بسیار کمتری بر محیط زیست ایجاد می کرد.

واکاوی مسائل زیست محیطی انتقال آب در گفتگوی جهان اقتصاد با کارشناس آب

مهناز اسماعیلی-چندی پیش انتقال آب از خلیج فارس به فلات مرکزی ایران با هدف تامین آب مورد نیاز صنایع بزرگ در هرمزگان، کرمان و یزد آغاز شد. زیان‌ این طرح برای مردم و محیط زیست کم نیست، اما مسیر آن را قرارگاه خاتم‌الانبیا پنج سال پیش هموار کرد.

با آغاز به کار فاز اول پروژه «انتقال آب از خلیج فارس به فلات مرکزی ایران» هدف عمده طرح، شیرین ‌سازی و انتقال آب نمک‌زدایی شده از خلیج فارس به سه استان‌ هرمزگان، کرمان و یزد است تا بخشی از نیازها و مصارف آب مجتمع‌های تولیدی و طرح‌های توسعه مجتمع‌های معدنی و صنعتی این سه استان تامین شود.

با تکمیل فاز نخست این پروژه قرار است سالانه ۱۸۰ میلیون متر مکعب از آب خلیج فارس با هزینه‌ای هنگفت شیرین و به فلات مرکزی انتقال داده شود. از این حجم کم‌تر از یک سوم (تنها ۵۰ میلیون متر مکعب)  برای تامین آب شرب هرمزگان در نظر گرفته شده و مصارف کشاورزی هم جزو اهداف آن نیست.

در همین رابطه، خبرنگار جهان اقتصاد با علی قنادی اسلامی، کارشناس آب و فاضلاب به گفتگو پرداخت.

قنادی اسلامی با بیان اینکه من با شیرین سازی آب دریا کاملا موافقم اما با انتقال آب حوضه به حوضه مثل انتقال آب از سرچشمه های کارون به فلات مرکزی موافق نیستم، تاکید کرد: من با بحث شیرین سازی آب موافقم حتی از دریای خزر اما با شرط اینکه کلیه الزامات زیست محیطی آن رعایت گردد.از جمله مشکل پروژه شیرین سازی آب خزر به نقاط مرکزی کشور عبور خطوط لوله از زمینهای کشاورزی و شالیزارها و نیز مناطق جنگلی میباشد و همجنین بحث مربوط به مشکلات دفع آب شور و پساب حاصل از سامانه های شیرین سازی میباشد که باید برسی های بیشتری روی آن صورت گیرد تا مشکلات کمتری ایجاد کند .دریای خزر علیرغم بزرگی آن یک دریاچه بوده و تغییرات هر چند کوچک میتواند تبعات بزرگی روی اکوسیستم منطقه ایجاد نماید.

این کارشناس آب و فاضلاب ادامه داد:به دلیل اینکه کشور ما جزء مناطق خشک و نیمه خشک است و متوسط بارندگی در کشور از میانگین بارش جهانی کمتر است  لذا بحث شیرین سازی آب دریا اجتناب ناپذیر بوده ولی باید ملاحظات زیست محیطی آن حتما در نظر گرفته شود.

در حال حاضر با تکنولوژیِ های اسمز معکوس فعلی در دنیا هزینه های شیرین سازی آب دریا با مشخصات دمایی و شوری خلیج فارس حدودا یک دلار به ازای هر متر مکعب میباشد که اگر این آب پس از شیرین سازی انتقال یابد هزینه های انتقال بالغ بر دویست کیلومتری آن هم تقریبا نزدیک به یک دلار است که در مجموع هزینه ای اینکار حدودا دو دلار است.البته به جز چند مورد نادر که هزینه های شیرین سازی آب دریا را به حدود پنجاه سنت دلار رسانده اند سایر کشورهای منطقه و حوزه جنوبی خلیج فارس حدودا همین یک دلار است.

این ۲ دلار، مبلغ کمی نیست اگر هدف از شیرین سازی آب برای مصرف شرب باشد، بسیار کار خوبی است  زیرا یکی از شاخصهای توسعه از قدیم تاکنون دسترسی به آب آشامیدنی سالم بوده است که قیمتی نمیتوان بر آن تعیین کرد.

قنادی اسلامی افزود: اما اگر انتقال آب برای کشاورزی باشد، کار غلط و اشتباهی است و تحت هیچ شرایطی به صرفه نیست، حتی اگر ازروشهای آبیاری بهبود یافته استفاده گردد باز مقرون به صرفه نخواهد بود و فقط باعث بالا بردن یارانه های غیر مستقیم به کشاورزی زیان ده می شویم.

این کارشناس آب و فاضلاب ادامه داد: به جز این دو، بحث تامین آب صنعت هم مطرح است که در ابندا لازم بود  به بحث آمایش سرزمینی توجه کنیم که متاسفانه این بحث در کشور  ابتر مانده است. آمایش سرزمینی به ما می گوید که باید یک رابطه معقول و متوازن بین جامعه –اقتصاد با محیط زیست پیرامون خود بر اساس پتانیسل موجود محیط اطراف  و نه بیشتر از حد توانایی و ظرفیت آن ایجاد شود.

قنادی اسلامی با بیان اینکه آمایش سرزمینی به شما می گوید که در کدام قسمت ها می توان صنایعی را راه اندازی کرد، در کدام قسمت ها نمی توان، اظهار کرد: اینجا شاید این بحث پیش بیاید که مثلا ما معادن مس سرچشمه را داریم و باید صنایع مربوط به آن در نزدیکی معادن ایجاد کنیم اما به دلایل مختلف از جمله ضعف در مسایل ترافیکی و حمل نقل امکان انتقال سنگ معدن  در گذشته به نقاط دیگرو نزدیک به دریا  وجود نداشته است ولی باید این صنایع را مجبور به استفاده مجدد از پساب و بازچرخانی مجدد اّب کرد تا مصرف آب به حداقل ممکن کاهش یابد. و همچنین نباید انتقال آب به نقاط مرکزی زمینه تاسیس صنایع جدید در آن مناطق را ایجاد نماید زیرا با اینکار فقط با ایجاد صنایع گلخانه ای(صنایع با حمایت های مالی مستقیم و غیر مستقیم دولت) سعی در پایین آوردن قیمت محصولات آنها می کنیم در حالی که قیمت واقعی محصولات آنها بدون در نظر گرفتن سوبسید های مستقیم و غیر مستقیم مقرون به صرفه نخواهد بود و توان رقابت در بازرهای جهانی را نخواهد داشت.

یکی از نکات مهم استفاده از آب دریا علاوه بر هزینه های آن مربوط به اثرات زیست محیطی بوده که لازم است به منطقه برداشت آب از دریا و نیز نقطه یا محدوده تزریق پساب آب شور حاصل از سامانه های اسمز معکوس اشاره کرد.

بنده از جزییات طرح اطلاعی ندارم ولی طبق شنیده ها برداشت آب در این طرح از سمت غرب بندرعباس میباشد که اگر صحت داشته باشد بنظر میرسد فقط ملاحظات اقتصادی در طرح در نظر گرفته شده است ولی اگر این طرح در سمت شرق بندر عباس اجرا می شد به دلیل نزدیکی به دریای عمان و اقیانوس هند؛ هم منطقه برداشت آب دریا منطقه مناسبی میتوانست انتخاب گرددو هم منطقه مناسبی برای تزیق آب شور حاصله ایجاد می شد. ذکر این نکته مهم است که طبق محاسباتی که در کنفرانسهای مختلف خارجی صورت گرفته است مدت زمان بازچرخانی آب در خلیج فارس حدودا بین پنج تا هفت سال محاسبه شده است و به دلیل برداشت آب در نقاط جنوبی خلیج فارس و بطورر مثال کشور عربستان حدود سیزده میلیون متر مکعب در روز آب برداشت می کند ( آب مصرفی تهران بالغ بر دو و نیم میلیون مترمکعب در روز است) و به دلیل این برداشت های زیاد در نقاط جنوبی خلیج فارس میزان شوری آب از چهل و دو هزار واحد شوری به بالای پنجاه هزار واحد شوری طی بیست سال اخیر رسیده است. این یک هشدار جدی در خصوص آینده خلیج فارس بوده و بنظر می رسد برداشت آب اگر در سمت مسیر منتهی به دریا ی عمان صورت گیرد اثرات محیط زیستی کمتری دارد.مطالعه روی نقاط برداشت آب از دریا باید حداقل چهار سال و در تمامی فصول صورت گیرد و این کار به دلیل جلوگیری از اثرات منفی برچرخه حیات برخی موجودات دریایی است .

(Visited 1 times, 1 visits today)

لینک کوتاه مطلب : https://jahaneghtesad.com/?p=119958