پول، اقتصاد … و دیگر هیچ

حامد هدائی_روانکاو فروش ایران

روانشناسی اجتماعی پول

از مفاهیم روانی_اجتماعی، روش ها و نظریه ها برای توصیف رفتار پولی استفاده می شود. به طور یقین سنجش نگرش درباره پول یا هر چیز دیگری، در مرکز توجه روانشناسی اجتماعی است. برای مثال، چگونه رفتار شکل می گیرد یا تغییر می کند و ارتباط آن با رفتارهای پولی، از جمله سوال های اساسی روانشناسی است . پاسخ به این سوال که مردم، چگونه دنیای اجتماعی خود را شکل می دهند، جنبه های مختلف رفتارهای پولی آنان مثل فقر، رفاه، پس انداز، سرمایه گذاری و قمار را توضیح می دهد. روند های مقایسه اجتماعی، که مردم آگاهانه خود را با دیگران به وسیله آن مقایسه می کنند، بسیار مورد توجه روانشناسان اجتماعی است. این روند مداوم است: برای مثال عقب نماندن از خانواده  یکی از اجزای اصلی رفتارهای پولی بسیاری از مردم است.

در مطالعه نگرش ها و رفتارهای پولی، نقش تفاوت های فردی و ویژگی های شخصیتی اهمیت وافری دارد. برای توده مردم، ترسیم باورها و رفتارهای مختلف اما مشخص، می تواند مهم باشد. برای آنان این رفتارها تقریبا همیشه نشان دهنده تیپ های شخصیتی مانند خسیس، ولخرج، متظاهر و قربانی مد است. نظریه پردازان شخصیت و روانشناسان اجتماعی بسیار علاقمندند که اساس و ویژگی های شخصیتی و چگونگی ارتباط آن با رفتار پولی و نیز ماهیت تفاوت های فردی را از جنبه های شناختی، روان شناختی و اجتماعی، مشخص کنند. این نظریه پردازان با گرایش های مختلف ( روانکاوی، روانسجی)، همگی به بررسی پول و شخصیت علاقه مند هستند. برخی از مطالعات روان شناسی اجتماعی درباره پول، آزمایشگاهی بوده است، اما تاکنون بیشترین استفاده از مصاحبه ها، مشاهده ها و پرسشنامه ها شده است. یکی از تجربه های نسبتا غیر معمول در روان شناسی، استفاده از خرده نظام اقتصادی است. جایی که پول ژتونی به ازای پول واقعی جریان دارد. این می تواند مبادله سیگار در زندان یا اردوگاه اسرای جنگی، مدارس یا آزمایشگاه های روانی باشد. این ها اجتماع کوچک کاملا بسته ای هستندکه رفتارهای مختلف پولی/ ژتونی و روندهای اقتصادی را می توان در آنها شاهد بود. بررسی های گسترده در زمینه خوش بینی/ بدبینی جامعه و نیز مشاهده های میدانی درباره خرید، به ویژه مفیده بوده است. درمانگران روانکاو نیز موارد بسیاری در اختیار دارند که می تواند به فرضیه های قابل آزمایش تبدیل شود. همان گونه که لی و همکارانش در کتاب خود درباره روانشناسی اقتصادی نشان داده اند، در زندگی روزانه زمینه های بسیاری درباره پول وجود دارد که نیاز به پژوهش های روان شناسی اجتماعی و اقتصادی دارد. برای مثال چگونه پاداش پولی(حقوقی) در انتخاب شغل، رضایت و بهره وری دخالت دارد و چه عوامل اساسی در هدف های ما از خرید، رفتارهای واقعی در خرید، خرید از روی عادت و رفتار در فروشگاه وجود دارد؟ چرا مردم پس انداز و یا بخشش می کنند؟ چه عواملی در دادن صدقه و خیرات تعیین کننده است و آیا این رفتار از نظر اقتصادی عقلانی است؟ پرسش های جالبی نیز درباره قمار وجود دارد: چه اتفاقی میان قمار کردن معمولی و یا افراطی وجود دارد، چه عواملی تعیین می کند که چه کسی روی چه چیزی قمار کند و چرا؟ بررسی علت فرار و طفره رفتن از دادن مالیات نیز همانند قمار که برای پژوهش، موضوعی تابو گونه است، بسیار جالب می باشد. آیا مالیات انگیزه کارکردن را کاهش می دهد و یا در انتخاب شغل های مختلف موثر است؟

نگرش ها و باورهای پولی مسلما با موضوع های اقتصادی دیگر مانند دارایی، مبادله و مالکیت و کار ارتباط نزدیکی دارد، که مورد آخر به پایگاه قدرت در جامعه مربوط می شود. بنابراین جای تعجب نیست که عقاید پولی فرد با عقیده های سیاسی و اقتصادی او در ارتباط نزدیک باشد. روانشناسی اجتماعی پول در ابتدا به مفاهیم چگونگی کسب پول و نگرش نسبت به آن، به انواع مختلف پول، نمادها و معانی آن، ارتباط مفاهیم پولی با سایر نمادهای جامعه و الگوهای عادتی نحوه استفاده از آن می پردازد. نگرش عقلانی حداکثر سازی سود که اقتصاددانان بر پایه داده های منسجم مطرح ساخته اند، در سطوح روان شناختی خیلی به کار نمی آید. روانشناسان اجتماعی به رفتارها و باورهای پولی مردم معمولی علاقمندند. به هر حال، نظریه های انگیزشی پولی باید با موضوع های دیگر انگیزش آمیخته گردند، که در این صورت آن را بسیار گسترده می سازند. سیستم های اقتصادی و اجتماعی بر مردم و بر عکس تاثیر دارند. رفتارها، شخصیت و یا انگیزش های مردم معمولی فقط پیامد های بی چون و چرای پدیده های اقتصادی و یا مانند عروسک های خیمه شب بازی، آلت دست ناتوانی در دست نیروهای غالب اقتصادی نیستند.

منبع: کتاب روانشناسی پول، آدریان فرنهام_مایکل آرگایل

ادامه هر چهارشنبه

حامد هدائی

حامد هدائی " روانکاو فروش ایران"

نظرات شما

×

Comments are closed.