هواپیمایی ما و مسائل اخیر آن

میلاد صادقی، پژوهشگر حقوق هوافضا-هواپیمایی ما در ماه‎های اخیر با مسائل مختلفی روبرو شده که شاید مهمترین و آخرین آنها مساله مقابله با بیماری کرونا ویروس جدید یا همان کووید-۱۹ (=COVID-19) باشد. 

می دانیم که تامین سلامت عمومی از کارویژه‎های اساسی هر دولت است. در ارتباط با نقش دولت‎ها در کنترل و پیشگیری از انتشار بیماری‎های واگیردار از طریق ناوبری هوایی، جای دارد که نگاهی به رویکرد قانون اساسی هوانوردی بین‎المللی، یعنی «کنوانسیون شیکاگو»، داشته باشیم:

«کنوانسیون هواپیمایی کشوری بین‎المللی» (۱۹۴۴) در ماده ۱۴ به طور خاص دولت‎ها را ملزم نموده تا به منظور پیشگیری از شیوع امراض واگیردار به وسیله ناوبری هوایی، اقدامات موثری (=effective measures) را به انجام رسانند.

ماده ۱۴ کنوانسیون حاوی سه گزاره است که در ترجمه‎های فارسی آن، اعم از ترجمه موجود در «سامانه قوانین مرکز پژوهش‎های مجلس شورای اسلامی» و نیز ترجمه‎های به عمل آمده در مجموعه قوانین و مقررات متفرقه، اشتباهات فاحشی به چشم میخورد. از این رو متن زیر به عنوان ترجمه صحیح و درستی از ماده ۱۴ یا دست‎ کم ترجمه‎ای که نسبت به ترجمه‎های حاضر دارای اشکالات کمتری است، ثبت و ضبط میگردد:

«هر دولت متعاهد توافق میکند که برای پیشگیری از شیوع وبا، حصبه (مسری)، آبله، تب زرد و طاعون به وسیله ناوبری هوایی و  [همچنین] دیگر امراض واگیردار که دولت‎های متعاهد گاهگاه باید تعیین کنند، اقدامات موثری را معمول دارد و بدان منظور دولت‎های متعاهد مشاوره تنگاتنگی را با آژانس‎های مرتبط با مقررات بین‎المللی مربوط به اقدامات بهداشتی که در خصوص هواپیما قابل اعمال هستند، برقرار خواهند کرد. چنین مشاوره‎ای نسبت به اعمال هر گونه کنوانسیون بین‎المللی موجود در باب این موضوع که دولت‎های متعاهد ممکن است عضو آن باشند، بی‎تاثیر خواهد بود».

اکنون از شرح و تفسیر ماده عبور میکنیم و فقط سه نکته را متذکر میشویم:

۱-به طور کلی از دل ماده ۱۴ سه تعهد را میتوان برای دولت‎ها به تصویر کشید: نخست، لزوم اتخاذ اقدامات موثر؛ دوم، الزام به رعایت اصل مشاوره که نمونه‎های دیگر آن در حقوق هوایی مسبوق به سابقه است و سوم، ضرورت تن دادن به قاعده سازگاری (=Compatibility rule)، یعنی همزیستی اصل مشاوره با کنوانسیون‎های مربوطه. قاعده سازگاری در ماده ۵۷ «مقررات بین‎المللی بهداشت» (۲۰۰۵) هم ملاحظه میشود، بدین نحو که دولت‎های عضو تصدیق کرده‎اند که «مقررات بین‎المللی بهداشت» و سایر توافقنامه‎های بین‎المللی مرتبط باید به گونه‎ای که باهم سازگار باشند تفسیر گردند؛ ضمن آنکه «مقررات بین‎المللی بهداشت»، حقوق و تعهدات اعضا را که از سایر توافقنامه‎های بین‎المللی نشات میگیرند، تحت تاثیر قرار نخواهند داد. با این حال وفق ماده ۵۸ همین مقررات، «مقررات بین‎المللی بهداشت» میان دولت‎های متعهد به این مقررات و نیز میان همان دولت‎ها و «سازمان جهانی بهداشت»، جایگزین تعدادی از توافقنامه‎ها و مقررات بین‎المللی بهداشتی شده‎اند. از جمله اینها «کنوانسیون بین‎المللی بهداشت ناوبری هوایی» است که در ۱۵ دسامبر ۱۹۴۴ یعنی تنها هشت روز پس از امضای کنوانسیون شیکاگو، در واشینگتن منعقد شده بود. این توافقنامه بین‎المللی خود «کنوانسیون بین‎المللی بهداشت ناوبری هوایی ۱۲ آپریل ۱۹۳۳» را تکمیل و اصلاح میکرد. کنوانسیون اخیر هم مشمول حکم مندرج در ماده ۵۸ مقررات بین‎المللی بهداشت است و از اعتبار افتاده است. به هر ترتیب زمان انعقاد این کنوانسیون به وضوح حکایت از آن دارد که دولت‎ها از همان دوران طفولیت صنعت هوانوردی، به اهمیت مساله ارتباط میان سلامت عمومی و هوانوردی پی برده‎ و آن را در سطح بین‎المللی نظم و نظام داده بودند.

۲-در حال حاضر با پیشرفت علوم، ساختمان و آرایش ماده ۱۴ کمی کهنه و قدیمی به نظر میرسد و به یک بازسازی و مرمت احتیاج دارد. ریشه‎کن شدن بیماری آبله از سال ۱۹۷۹ بنا به گواهی دانشمندان و تایید مجمع جهانی بهداشت در سال ۱۹۸۰، مهر تاییدی بر همین واقعیت است.

۳-جامعه جهانی برای مقابله با انتشار بیماری‎های واگیردار از طریق ناوبری هوایی، تجارب و آموزه‎های قابل توجهی را به دست آورده است. نیاز به جمع آوری و توزیع (تبادل) بهتر اطلاعات و همکاری بین بخش‎های سلامت عمومی و هوانوردی یکی از این تجارب و آموزه‎هاست. با وجود این باید دید که تجارب و آموزه‎های گذشته تا چه اندازه در وضع فعلی به کار آمده‎اند و چه اقدامات تازه‎ای می‎بایست در سطح ملی و جهانی جهت بهبود وضعیت تمهید گردند.

 

 

نظرات شما