لزوم تصدی‎گری واحد در بخش فرهنگ برای استفاده بهینه از اعتبارات

خبرگزاری ایکنا نوشت: اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس جمهور در روزهای اخیر در جلسه ستاد فرماندهی اقتصاد مقاومتی، از تأکید رهبر معظم انقلاب مبنی بر تدوین برنامه‌ای برای اصلاح ساختار بودجه کشور با هدف کاهش هزینه‌ها و حمایت از برنامه‌های اقتصاد مقاومتی خبر داد و گفت: اصلاح ساختار بودجه در شرایط کنونی، کاری پرفایده، سودمند و در جهت منافع کشور است.

برای بررسی بیشتر لوازم اصلاح ساختار بودجه کشور در راستای مقاوم‎سازی اقتصاد و همچنین دلایل کم‎توجهی به بخش فرهنگی و دینی در بودجه‎های سالانه، با حجت‎الاسلام والمسلمین سیدمحمد رجایی‎باغسیایی، عضو هیئت‎علمی دانشگاه علامه طباطبایی و عضو سابق کمیسیون اقتصادی مجلس به گفت‎وگو نشستیم.

رجایی‎باغسیایی در ابتدا با اشاره به مهم‎ترین مشکلات کنونی بودجه‎ریزی در ایران به ایکنا گفت: بنده معتقدم مشکل اصلی بودجه کنونی در ایران این است که عملیاتی نیست و همچنین منابع براساس آمایش سرزمین تخصیص داده نمی‎شود. بودجه کنونی عمدتا براساس رایزنی‎ها و لابی‎گری‎هایی که استان‎ها دارند بسته می‎شوند و همین امر باعث تخصیص ناکارآمد منابع و همچنین عدم توازن منطقه‎ای می‎شود.

ضرورت توجه به آمایش سرزمین در بودجه‌ریزی

وی افزود: اگر قرار باشد بودجه‎ریزی درست باشد باید دولت براساس آمایش سرزمینی، بودجه مناطق مختلف رابا هدف رفتن به سمت توازن منطقه‎ای اختصاص دهد و نمایندگان هم از دید منطقه‎نگری خارج شوند. یکی از مشکلات کنونی بودجه این است که وقتی لایحه بودجه به مجلس می‎آید، بیشتر نمایندگان به دنبال این هستند که برای منطقه خودشان، منابع بیشتری دریافت کنند. البته با این سیستم کنونی چاره‎ای غیر از این هم وجود ندارد چراکه اگر نماینده‎ای چنین کاری انجام ندهد، حق منطقه وی ضایع خواهد شد.

این نماینده سابق سابق مجلس تأکید کرد: بنابراین باید از این سیستم بودجه‎ریزی کنونی خارج شویم و دولت و سازمان برنامه و بودجه، نیازهای واقعی بودجه را در نظر گرفته و بودجه را بر اساس این نیازها تخصیص دهند و نمایندگان هم با دید کلان‌نگر به بودجه نگاه کنند و نگاه تنگ‎نظرانه منطقه‎ای نداشته باشند. لازمه رسیدن به چنین وضعیتی تغییر بسیاری از امور است چراکه با شرایطی که اکنون وجود دارد بعید است بتوان بودجه را به این سمت و سو برد.

رجایی‎باغسیایی ادامه داد: وقتی یک نماینده از یک منطقه می‎خواهد رأی مردم را بگیرد، به آنان قول داده است بیشترین منابع و کمک‌ها را برای منطقه خود جذب کند لذا نمی‎تواند غیر از این عمل کند وگرنه دیگر کسی به وی رأی نخواهد داد بنابراین اگر قرار باشد ساختار بودجه‎ریزی کشور به گونه‎ای اصلاح شود که در چارچوب اقتصاد مقاومتی قرار بگیرد طبیعتا باید سازوکارهای لازم دیده شود و یکی از این راه‎ها این است که محور در بودجه‎ریزی، آمایش سرزمین باشد و دولت فارغ از اینکه فلان نماینده، بودجه کم‎تر یا بیشتری دریافت کرده است، از کلیت کاری که انجام داده، در مجلس دفاع کند.

اهمیت تغییر در سیستم انتخاباتی

وی یادآور شد: انتخابات هم باید به گونه‌ای باشد که نماینده در قبال وظایف اصلی نمایندگی خود مورد تشویق یا مؤاخذه قرار گیرد اما در شرایط کنونی اینگونه نیست و همه نمایندگان دنبال این هستند که بیشترین منابع را برای منطقه خود ببرند و در این زمینه از همدیگر سبقت می‎گیرند بنابراین نمی‎توان سیستم بودجه‎ریزی را به آن صورتی‎که مقام معظم رهبری فرمودند اجرایی کرد مگر اینکه ساختار دیگری دیده شود تا شاهد این اتفاق باشیم.

عضو هیئت‎علمی دانشگاه علامه طباطبایی در پاسخ به این پرسش که چرا این اصلاحات در طول چهار دهه گذشته انجام نشده است، بیان کرد: یکی از مشکلاتی که با آن مواجه هستیم این است که ما مردم‎سالاری را به شکل واقعی به ارمغان آورده‎ایم و واقعا هیج کسی نمی‎تواند دخالت مؤثری در انتخابات داشته باشد اما مشکلی که به آن مواجه هستیم این است که احزاب قوی نداریم. یکی از الزامات دموکراسی‌ها و مردم‌سالاری این است که احزاب قوی در جامعه باشند که این احزاب، با فکر و برنامه، به فکر پیشرفت و حل مشکل باشند و آدم‎های مناسب برای هر مسئولیتی را تربیت کنند.

رجایی‎باغسیایی افزود: این احزاب پس از حمایت از برخی افراد برای انتخاب در مسئولیت‎های اجرایی، هم خوراک فکری به آنها خواهند داد و هم اینکه از آنها می‎خواهند در فلان جهت حرکت کنند اما به دلیل سابقه نامناسبی که احزاب در گذشته کشور ما داشته‎اند در دوران پس از انقلاب هم احزاب قوی شکل نگرفته‎اند. در واقع اگر ۲۹۰ نماینده برای مجلس انتخاب می‎شوند، ما دارای ۲۹۰ نفر هستیم که صرفا به فکر منطقه خود هستند.

مزایای وجود تحزب در کشور

این نماینده سابق مجلس شورای اسلامی اظهار کرد: اگر رئیس جمهوری هم برای کشور انتخاب می‎شود، هیچ برنامه مدونی از قبل ندارد و از قبل هم آدم‎های مناسب را شناسایی نکرده است لذا بعد از انتخاب شدن، در طول دو سال اول به آزمون و خطا مشغول است و نماینده‎ای هم که به مجلس می‎آید معتقد است با وعده‎هایی که به مردم داده وارد مجلس شده است لذا باید به دنبال تحقق وعده‎های خود برود. افراد اندکی هم که با وعده و وعید وارد مجلس نشده‎اند چندان مورد اقبال مردم قرار نمی‎گیرند.

وی ادامه داد: اما اگر حزب داشته باشیم، دیگر اولا هر کسی نمی‎تواند کاندیدا شود، ثانیا رأی دادن براساس تفکر و برنامه انجام می‎شود و ثالثا وقتی هم که این افراد رأی آوردند، هم پشتوانه دارند و هم اینکه کنترل می‎شوند. بنابراین حزبی که از آنان حمایت کرده است، هم خوراک فکری به آنان خواهد داد و هم آنها را کنترل خواهد کرد که باید در این جهت حرکت کنید. ما در شرایط کنونی چنین احزابی را نداریم و نمایندگان هم به دنبال مصالح منطقه خود یا حتی تعداد اندکی به دنبال منافع شخصی هستند.

لوازم توجه به اقتصاد مقاومتی در بودجه

این کارشناس مسائل اقتصادی گفت: معتقدم اگر می‏‌خواهیم کاری اساسی برای مملکت انجام دهیم که فرمایشات مقام معظم رهبری هم به درستی اجرایی شود باید فکری اساسی به حال احزاب و انتخابات کنیم وگرنه با ادامه شرایط کنونی، هرکدام از مسئولان دولتی و مجلسی، سخنی از لزوم اصلاح ساختار بودجه به میان خواهند آورد اما عملا اتفاق چشمگیری نمی‌افتد و فرمایشات رهبر معظم انقلاب هم روی زمین می‎ماند بنابراین باید مقدماتی که عرض کردم فراهم شود تا بتوان ساختار بودجه‎ریزی را اصلاح کرد.

رجایی‎باغسیایی با اشاره به لوازم توجه به اقتصاد مقاومتی در بودجه گفت: یکی از مسائل مهم در تحقق اقتصاد مقاومتی، توجه به تولید ملی است. در این راستا باید توجه بیشتری به تولید شود. در شرایط کنونی افزایش نرخ ارز، برای تولیدکنندگان بسیار گران تمام شده است. تولید کننده‌ای که قبلا با حدودأ هفته‎ای یک میلیارد تومان هزینه‎های خود را تأمین می‎کرد اکنون نیازمند حدود چهار میلیارد تومان است تا هزینه وی تأمین شود. بانک‎ها هم معمولا همکاری نمی‎کنند.

بانک‎ها توجهی به اقتصاد مقاومتی ندارند

وی افزود: بانک‌ها یاد گرفته‎اند که عمده تسهیلات خود را به بخش‎های تجاری بدهند که سود بیشتری را نصیب آنها کند. تلاش و برنامه دولت باید به گونه‎ای باشد که نرخ ارز کاهش پیدا کند چراکه این نرخ ارز در اقتصاد ما توجیهی ندارد. همچنین بانک‎ها باید موظف شوند بخش تولید را حمایت کنند. اساسا در بودجه باید یارانه‎ای برای بخش تولید و همچنین تسهیلاتی که باید سیستم بانکی به بخش تولید بدهد در نظر گرفته شود تا این بخش بتواند کمبود سرمایه خود را جبران کند وگرنه اگر این اتفاق نیفتد، کارخانه‎ها یکی پس از دیگری، یا تولید خود را کاهش خواهند داد یا ورشکست خواهند شد و در نتیجه هدف اصلی از اقتصاد مقاومتی که تقویت تولید ملی باشد تحقق پیدا نخواهد کرد.

این نماینده سابق سابق مجلس تأکید کرد: معتقدم باید بر روی اشتغال و افزایش تولید ملی در بودجه کار شود و منابعی برای آن در نظر گرفته شود. در زمینه فرهنگ‎سازی برای استفاده از کالای ایرانی هم باید تدابیری اندیشیده شده و از سوی دیگر باید بودجه‌ریزی از حالت منطقه‎ای و لابی‎گری خارج شود. بنابراین تا سیستم انتخابات اصلاح نشود، تحقق این موضوع بسیار سخت است.

مظلومیت بخش فرهنگ در بودجه‎های سالانه

رجایی‎باغسیایی درباره دلایل کم‎توجهی به بودجه‎های دینی و فرهنگی در لوایح سالانه بودجه گفت: اینکه بخش فرهنگ در بودجه مورد کم‎توجهی قرار می‎گیرد کاملا سخن صحیحی است و علتش هم این است که این بخش دارای متصدی نیست. وقتی نان، آب یا برق گران می‎شود، صدای عده‎ای در می‎آید اما اگر تغییر یا کمبودی در حوزه فرهنگ حاصل شود کسی اعتراض چندانی نخواهد کرد لذا این بخش، مظلوم‎ترین بخش است.

وی یادآور شد: این در حالی است که بخش فرهنگ، مؤثرتر از سایر بخش‎هاست. اگر می‎خواهیم اقتصاد را درست کرده یا تولید ملی را تقویت کنیم باید فرهنگ مردم را هم اصلاح کنیم و بانک‎ها یاد بگیرند در خدمت اقتصاد ملی باشند. از سوی دیگر باید تولید کننده یا بگیرد که کالای خود را با کیفیت و با قیمت ارزان تولید کند. مصرف کننده هم باید یاد بگیرد که به مصرف کالای خارجی افتخار نکند بلکه افتخار وی استفاده از کالای ایرانی باشد. کارگر باید یاد بگیرد در محیط کار خود از لحاظ کمیت و کیفیت، سنگ تمام بگذارد و تولید کننده هم باید یاد بگیرد که حق کارگر را ادا کند. همه این موارد به مسائل فرهنگی و فرهنگ‎سازی برمی‎گردد.

عضو هیئت‎علمی دانشگاه علامه طباطبایی در پایان بیان کرد: یک بخش دیگر ماجرا در مورد نحوه هزینه کردن بودجه‏‌های فرهنگی است که این هم نیازمند تأمل و برنامه‎ریزی است. اکنون در مسائل فرهنگی، مؤسسات بسیاری به دنبال گرفتن بودجه هستند که به نظرم باید بسیاری از آنها تجمیع شده و وحدت رویه‎ای حاصل شود تا هر کسی راه خود را نرود چراکه نتیجه تلاش‎های همدیگر را خنثی خواهند کرد لذا باید سیاستگذاری مشخصی باشد و مرجعی وجود داشته باشد که نهادهای فرهنگی از آن خط گرفته و یک مسیر واحد را طی کنند.

گفت‎وگو از اکبر ابراهیمی

نظرات شما