تاملی بر مفهوم سرمایه اجتماعی و نقش آن در رشد و توسعه اقتصادی

علی شیرین آبادی

کارشناس ارشد برنامه ریزی رفاه اجتماعی

در تشریح و تبیین کنش های اقتصادی افراد، بنگاه ها و سازمان های مختلف، علاوه بر عوامل و متغیرهای اقتصادی، متغیرهای دیگری نیز وجود دارند که در قالب متغیرهای اقتصادی قابل تعریف نیستند؛ اما بر رشد و توسعه اقتصادی موثرند؛ که برای نمونه می توان به عواملی هم چون فرهنگ، ارزش ها، روابط متقابل اجتماعی و  شبکه های این روابط اشاره کرد. سرمایه اجتماعی یکی از این متغیرهاست که اندیشمندان در سالیان اخیر بر نقش مثبت آن در فرایند توسعه و به طور خاص توسعه اقتصادی تاکید نموده اند. به طور کلی سرمایه اجتماعی عبارتست از هنجارها و شبکه های روابط جمعی انسجام بخش میان انسان ها و سازمان ها که توانایی کسب منافع جمعی را فراهم می کند. سرمایه اجتماعی به مانند سرمایه اقتصادی نمی باشد که با معیارهای پولی و مادی بتوان آن را سنجید، بلکه یک نوع از سرمایه معنوی و غیر ملموس می باشد که تسهیل کننده و مقوم رشد و توسعه اقتصادی می باشد که قابل مشاهده نمی باشد. در رابطه با تاثیری که سرمایه اجتماعی می تواند بر رشد و توسعه اقتصادی بگزارد، مباحث و نظرات مختلفی در متون گوناگون بیان شده است و این ارتباط و تاثیر هم می تواند مستقیم و هم غیر مستقیم باشد که به طور مختصر بدان ها اشاره می شود. یکی از شاخص های مهم سرمایه اجتماعی اعتماد متقابل بین افراد در جامعه است. در جامعه ای با اعتماد اجتماعی بالا، مردم کم تر نگران نگهداری از مال خود هستند و بابت این مساله کم تر هزینه صرف می کنند. در نتیجه چون مردم بیشتر بر سر وعده ها و پیمان های هم باقی می مانند، معاملات آسان تر و ارزان تر صورت می پذیرد. سرمایه اجتماعی به وسیله افزایش اعتماد و کاهش رفتارهای منفعت طلبانه، سبب پشتیبانی از سرمایه گذاری های انجام شده می شود؛ این امر می تواند سبب تخصیص مناسب تر و کارآمدتر دارایی ها و سرمایه گزاری ها بین بخش های مختلف شود. سرمایه اجتماعی هم چنین می تواند از طریق افزایش میزان سرمایه گذاری و پس انداز، صرفه جویی و پرهیز از اسراف، رعایت اخلاق و وجدان کاری، افزایش معاملات و میزان پول در گردش و کاهش هزینه مبادلات، تاثیر بر سرمایه انسانی، تسهیل در امر بازاریابی، افزایش قانون گرایی، کاهش جرم و انحرافات اجتماعی، بالا رفتن سطح تولید، ارتقای شاخص های توسعه انسانی و …. در خدمت توسعه اقتصادی قرار گیرد. سرمایه اجتماعی از طریق فراهم آوردن گردش بهتر اطلاعات، بستری برای توسعه مالی ایجاد می کند؛ به همین دلیل با بالا رفتن میزان سرمایه اجتماعی، چرخش اطلاعات بیشتر شده و ناهمگونی اطلاعات نیز در دو طرف قرارداد کاهش می یابد. علاوه بر این ها، سرمایه اجتماعی نقش قابل توجهی در توسعه فعالیت های کارآفرینانه دارد؛ چرا که کارآفرینی یک فعالیت اقتصادی، اجتماعی است. افرادی با سرمایه اجتماعی بالاتر به منابع اطلاعاتی بیشتری دسترسی دارند که می توانند در روند تشکیل و توسعه کسب و کار و دستیابی به بازارهای جدید تاثیر گزار باشند. و در آخر، سرمایه اجتماعی باعث کاهش تقلب و کپی برداری شده و سرمایه گزاری شرکت ها بر محصولات و خدمات جدید در جامعه را تسهیل می کند.

نتیجه ای که از مبحث بالا می گیریم این است که آثار مفید و موثر سرمایه اجتماعی در جامعه و به خصوص در بحث رشد و توسعه اقتصادی انکار ناشدنی است. تجربه موفق کشورهای شرق و جنوب شرق آسیا در توسعه و ترقی اقتصادی، بیانگر میزان بالای سرمایه اجتماعی و اهتمام دولت در تولید و حفظ چنین سرمایه ای است. در کشور ما نیز اگر هدف رشد و توسعه اقتصادی در بلندمدت مد نظر دولت و مردم باشد، ناگزیر به تولید و ارتقای سرمایه اجتماعی و حفظ آن به منظور دستیابی به اهداف جمعی رشد و توسعه اقتصادی هستیم.

نظرات شما

×

Comments are closed.